De combinatie van filosofie en psychologie krijgt in de huidige geestelijke gezondheidszorg weinig ruimte, terwijl juist die combinatie waardevolle inzichten kan bieden. In deze column pleit integratief therapeut Anita Laumann voor meer aandacht voor existentiële vragen naast diagnose en protocol: wat is je overkomen, wat is je diepste pijn en wat verlang je ten diepste?
Steeds meer verlang ik terug naar de tijd dat er genoeg tijd, ruimte en geld was in de geestelijke gezondheidszorg. De tijd waarin niet alleen de diagnose en het aantal minuten voor een behandeling centraal staan. Maar het gesprek waar het veel meer gaat over de vraag: ‘Wat is je overkomen’, wat is jouw diepste pijn en wat is jouw diepste verlangen?’
We meten, diagnosticeren en behandelen, maar wat zijn we nou eigenlijk aan het doen? Als we ons die vraag stellen, begeven we ons op het filosofische vlak. Een verstillende vraag. Dan raakt de psychologie de filosofie, de oorsprong van het denken over ons zijn en over onze pijn. De eerste psychologen waren immers filosofen.
Er is weinig besef van het belang voor een filosofische blik in gangbare psychologische interventies. We worstelen allemaal met het leven, met onszelf, met relaties, met wat we ten diepste verlangen maar niet krijgen. Met trauma en verlies. Met de vraag wat we hier allemaal met elkaar aan het doen zijn. Hele normale existentiële vragen, waar we steeds meer hulp voor vragen, alleen de antwoorden vinden we niet in de DSM-V, niet in de GGZ.
En voor die existentiële vragen is geen diagnose nodig. Alhoewel een heel grote groepering dat wel steeds vaker eist. Stante pede, ik wil een oplossing voor mijn lijden en daar moet een psycholoog maar voor zorgen. Wat echter meer waarde zou kunnen toevoegen, is een filosofische aanpak in aanvulling op de psychologie. Een aanpak met veel meer focus op het verklaren van hoe het leven nou eigenlijk werkelijk in elkaar zit en hoe we ons daarmee moeten leren verhouden. En dan in het bijzonder hoe we ons moeten verhouden tot elkaar. Filosofie als antwoord op het waarom en psychologie over het hoe en het wat van de menselijke geest en het menselijk gedrag.
Waarom filosofie en psychologie elkaar nodig hebben
De eerste psychologen waren filosofen, en die oorsprong is niet toevallig. Filosofie en psychologie stellen in de kern vergelijkbare vragen: wat betekent het om mens te zijn, hoe gaan we om met lijden, en wat geeft het leven betekenis. In de moderne GGZ ligt de nadruk vaak op diagnose, meetbaarheid en protocol, waardoor de filosofische laag van de zorg — het waarom achter het lijden — onderbelicht kan raken.
Existentiële vragen zoals “wat doen we hier met elkaar” of “wat verlang ik ten diepste” laten zich niet vangen in een DSM-classificatie. Toch zijn het precies dit soort vragen die vaak aan de basis liggen van klachten waarmee mensen in de zorg terechtkomen. Een filosofische blik binnen de psychologie biedt ruimte om deze vragen serieus te nemen, naast en in aanvulling op reguliere behandelmethoden.
Filosofie en psychologie in de praktijk combineren
Concreet betekent het combineren van filosofie en psychologie dat een therapeut niet alleen kijkt naar symptomen en diagnoses, maar ook ruimte maakt voor gesprekken over zingeving, verlies, verlangen en de vraag hoe mensen zich tot elkaar en tot het leven verhouden. Filosofie geeft daarbij antwoord op het waarom, terwijl psychologie zich richt op het hoe en wat van menselijk gedrag. Samen bieden ze een completer beeld van wat iemand nodig heeft om weer verder te kunnen.
Existentiële vragen serieus nemen zonder diagnose
Niet elke vraag over het leven, verlies of verlangen vraagt om een diagnose of behandelplan. Soms is er simpelweg ruimte nodig om samen stil te staan bij een vraag waar geen kant-en-klaar antwoord op bestaat. Filosofie en psychologie samen bieden die ruimte: filosofie door te blijven vragen naar het waarom, psychologie door te helpen bij het hoe van het omgaan met wat het leven met zich meebrengt.
Veelgestelde vragen
Waarom pleit deze column voor filosofie in de GGZ?
Omdat existentiële vragen over pijn, verlangen en zingeving vaak niet worden opgelost door diagnose en protocol alleen, maar wel aan de basis liggen van veel klachten.
Wat is het verschil tussen filosofie en psychologie in deze context?
Filosofie richt zich op het waarom van het menselijk bestaan, terwijl psychologie zich richt op het hoe en wat van menselijk gedrag. Samen vullen ze elkaar aan.
Is een filosofische aanpak een vervanging van psychologische behandeling?
Nee, het is bedoeld als aanvulling op reguliere psychologische zorg, niet als vervanging ervan.
Wie is Anita Laumann?
Anita Laumann is integratief therapeut, poh-ggz en docent social work. Ze schreef in 2020 het boekje ‘De kunst van veerkracht’.
Anita Laumann is integratief therapeut, poh-ggz, docent social work, schreef in 2020 het boekje De kunst van veerkracht, schildert, schrijft theaterstukken, woont samen met Joop en poes Isabelletje en is Omanita van 5 bonuskleinkinderen. Meer informatie via authenticum.nl.
Lees meer persoonlijke columns en artikelen over psychologie en zelfontwikkeling in het TCC Magazine 2025.
