Mindful communiceren

We kunnen door middel van vreugde, dankbaarheid en empathie met onszelf onze innerlijke mogelijkheden vergroten, we kunnen onze empathie met sterke rivieroevers ondersteunen en we kunnen leren om ons ondanks meningsverschillen met de ander te verbinden. Al deze technieken zijn gebaseerd op de fundamentele bereidheid om emotioneel geraakt te worden. Empathie zet vraagtekens bij onze ideeën over ons afzonderlijk bestaan. Als ik mijn hart open voor de vreugde en de pijn van een ander, ben ik bereid om te voelen, om geraakt te worden. Toen ik mijn periode als boeddhistische monnik na twee en een half jaar afsloot en weer een leek was, kreeg ik in korte tijd met heel veel problemen te maken. In dezelfde week dat ik het klooster verliet, kreeg ik de ziekte van Lyme en bracht ik mijn vader naar het ziekenhuis omdat hij sepsis had opgelopen. Mijn gezondheidsproblemen vanwege de lyme-infectie hielden maanden aan. Toen ik op een gegeven moment een goede vriendin vertelde dat ik me door de lyme voortdurend doodmoe voelde, keek ze me aan en zei alleen maar: ‘Het spijt me echt heel erg dat je dat is overkomen.’
Dat was een moment van ware empathie, van oprechte, tastbare belangstelling. Ze reflecteerde geen gevoelens en behoeften, ze maakte geen empathische inschatting en checkte niet of ze het goed had begrepen. Omdat ze bereid was mijn worsteling en pijn rechtstreeks te voelen, gaf ze oprecht uiting aan de waarheid in haar hart. Op dat moment was ik niet alleen.
Op het gebied van counseling, psychologie en interpersoonlijke communicatie wordt wel gesproken van empathie geven en ontvangen. Zolang we uitgaan van het concept van een gever en een ontvanger, van een vaste opvatting over ik en jij, maken we echter geen gebruik van ons volledige empathische potentieel. Ware empathie stijgt uit boven de dualiteit van spreker en luisteraar. We wisselen niet meer met elkaar uit, maar betreden een veld van empathische aanwezigheid, een veld van bewustzijn, warmte en belangstelling waarbinnen elke ervaring wordt gekend en gevoeld, ongeacht of die in jou of in mij aanwezig is. Die ruimte kunnen we binnengaan met behulp van elke methode, die ons helpt om ons hart te openen voor de ervaring van een ander.
Ik denk dat er in onze samenleving, in onze wereld, vandaag de dag een heel grote behoefte is aan deze ware, diepe empathie. Van onze individuele honger naar verbinding en heling tot de urgente noodzaak om politieke en raciale tegenstellingen te overbruggen, en van de groeiende wereldwijde vluchtelingencrisis tot de dreigende gevolgen van klimaatverandering, kan empathie ons identiteitsgevoel uitbreiden tot voorbij onze traditionele grenzen. Dat gevoel kan zelfs reiken tot voorbij de menselijke familie en ook andere soorten en de biosfeer omvatten. Fritz Perls, psychiater en grondlegger van de gestalttherapie, heeft eens gezegd: ‘Contact werkt helend.’ In ons vermogen om empathie te ontwikkelen en echt contact met elkaar te maken ligt een essentiële sleutel tot onze evolutie als soort en onze overleving als beschaving.

Hieronder staat een overzicht van oefeningen in empathie. Experimenteer met deze methodes, om je empathie te activeren, te delen en tot uitdrukking te brengen.
In stilte empathisch aanwezig zijn: Geef elkaar welgemeende, onverdeelde aandacht.
Een omschrijving geven: Vertel wat je hebt begrepen als de essentie van wat de ander heeft gezegd, door er een samenvatting van te geven of de hoofdpunten te noemen.
Empathisch reflecteren: Voltooi de communicatiecyclus door te reflecteren voordat je antwoordt en daarbij te focussen op wat op dat moment het belangrijkst is. Als gevoelens het belangrijkst waren, spreek dan vanuit empathie je vermoedens uit over de gevoelens van de ander. Als de passie van de ander verband lijkt te houden met wat voor die persoon belangrijk is, zeg dan wat jij denkt dat de behoeften van de ander zijn. Volg de basisprincipes van innerlijk vrij worden en verbind de gevoelens van de ander met zijn of haar behoeften. Doe dit zo natuurlijk mogelijk en zorg ervoor dat je je vermoedens als vraag formuleert. Je checkt of je het goed begrepen hebt; je vertelt de ander niet wat hij of zij ervaren heeft.
Uit je empathie: Antwoord eerlijk en oprecht, vanuit je hart. Laat binnen wat er wordt gedeeld. Op welke manier raken de woorden van de ander je?
Kom met empathie/compassie in actie: Reageer door in actie te komen. Je kunt de ander aanraken, informeren naar specifieke verzoeken of checken of hij of zij door jou op andere manieren gesteund wil worden.

Empathie hebben met onszelf zorgt ervoor dat we beter naar anderen kunnen luisteren, los van de vraag of de ander ruimte heeft om naar ons te luisteren.

Hoofdpunten
Empathie zet vraagtekens bij onze ideeën over ons afzonderlijk bestaan. Ons hart openen voor de vreugde en de pijn van de ander wil zeggen bereid zijn om te voelen. Om onze empathie toegankelijker te maken, kunnen we het volgende doen:
• We kunnen door middel van vreugde, dankbaarheid en empathie met onszelf een innerlijke bron van veerkracht opbouwen.
• We kunnen goed omgaan met elke vorm van stress, met emoties die ons kunnen overspoelen en met het gevoel afzonderlijk te bestaan, als we de drie vormen van empathie integreren: somatische, affectieve en cognitieve empathie.
• We kunnen ons empathisch vermogen uitbreiden, zodat we ons ondanks meningsverschillen met een ander kunnen verbinden door ons te focussen op de gevoelens en behoeften van de ander.
We kunnen empathische stress ook tegengaan door:
• Pauzes te nemen in een gesprek.
• Empathie te ontvangen of ons te richten op empathie voor onszelf.
• Onszelf te troosten met gezonde, plezierige dingen (lichaamsbeweging, muziek, kunst).
• De overtuigingen te onderzoeken die ons tot dingen verplichten, die ons doen vastlopen of die ons verantwoordelijkheidsgevoel voor de pijn van de ander vervormen.

Oren Jay Sofer leidt retraites en geeft workshops over bewust communiceren. Hij is lid van de Spirit Rock Teacher’s Council, heeft een graad in vergelijkende godsdienstwetenschappen en is gecertificeerd trainer in geweldloze communicatie. Oren maakt ook mindfulness-trainingen voor apps en organisaties. Hij woont in Richmond, Californië.
Dit is een boekfragment uit: Mindful Communiceren – Zeggen wat je werkelijk bedoelt, van Oren Jay Sofer, met oefeningen en audiomeditaties voor effectieve en gezonde communicatie. www.samsarabooks.com