Onverwerkte rouw kan zich op onverwachte momenten aandienen, zo ontdekte psychosociaal therapeut Astrid Waernes toen ze twee weken na het overlijden van haar moeder alweer in de praktijk zat.
Als psychosociaal therapeut sta ik dagelijks oog in oog met andermans verdriet en twijfel. Toch komt er een moment dat ook onze spiegel ons onverbiddelijk confronteert met onze eigen geschiedenis. Voor mij gebeurde dat toen mijn moeder in april 2020 overleed. Twee weken na haar afscheid zat ik weer in de praktijk, klaar om cliënten bij te staan. De eerste werkdag draaide al uit op een harde klap in mijn gezicht: een cliënt die zo intens miste wat ik net had verloren. Dat haar verdriet als een golf door mij heen ging, van mijn buik naar mijn hart, van mijn keel tot tranen die uit mijn ogen wilde spatten, maar deze moest wegdrukken.
Ik was niet voorbereid op die onverwachte wending, ook al had ik als therapeut jarenlange ervaring met het begeleiden van anderen door verlies. Zij spiegelde mijn eigen onverwerkte rouw, nog onzichtbaar verscholen achter mijn professionele houding, iets wat ik pas op dat moment ten volle besefte. Cliënt miste haar moeder zo erg, ze huilde heel hard, vanuit haar tenen. Eerder kon ik dit niet voelen omdat ik niet wist hoe het voelde om mijn moeder te verliezen. Nog op tijd kon ik vragen: “Wil je een glaasje water?” Hoewel dat altijd in mijn praktijk staat, liep ik nu naar het keukentje, even uit het zicht. Daar sloeg mijn lichaam een moment dubbel van verdriet. “Ik ben er nog helemaal niet klaar voor”, bedacht ik. Even zakte ik naar binnen, diep in mijn lichaam, om niet te bezwijken onder de zwaarte. Instinctief stuurde ik mijn aandacht naar mijn buik en mijn voeten, waarvoor ik een ademhalingsoefening had geleerd. Zo kreeg ik mezelf weer wat rustiger van binnen en kon ik er weer zijn voor mijn cliënt. Pas toen de cliënt vertrok, gaf ik mijzelf toestemming om eindelijk te huilen, vanuit het diepst van mijn hart.
Die dag besefte ik hoe belangrijk het is dat een therapeut, professional of coach, goed getraind dient te zijn in overdracht en tegen-overdracht. We leren onze emoties te beheren en de problemen van de cliënt niet mee naar huis te nemen. Maar soms is ‘afzonderen’ slechts een illusie. De spiegel die cliënten ons voorhouden, reflecteert niet alleen wat zij voelen, maar ook wat wij nog moeten helen. Onderzoek naar de ervaring van verlies bij therapeuten bevestigt dat onverwerkte rouw therapeuten kwetsbaar kan maken voor problematische reacties tijdens sessies, terwijl bewust doorleefde rouw juist tot meer empathie en verbinding kan leiden.
In de weken die volgden, koos ik bewust voor rouw in plaats van door te blijven werken alsof er niets was gebeurd. Ik gaf mezelf twee maanden toestemming om te voelen wat rouwen was. Niet uit zwakte, maar uit liefde voor mezelf, en uit het besef dat onverwerkte rouw zich vroeg of laat toch een weg naar buiten baant. Want net als ieder mens ben ik krachtig én kwetsbaar tegelijk.
Terugkijkend ben ik dankbaar dat ik die spiegel heb durven omarmen. Dat deze spiegel me dwong te stoppen met ‘alleen maar helpen’, en me herinnerde aan de essentie van het mens-zijn: ervaren, loslaten en opnieuw opstaan. Vandaag die dag draag ik die lessen met me mee in elke nieuwe ontmoeting. Niet als perfectie, maar als echtheid.
Door rouw en verdriet bewust te omarmen en te doorvoelen, schep je ruimte voor een innerlijke wedergeboorte waarin je jezelf herontdekt en je leven met nieuwe kracht tegemoet gaat.
Astrid Waernes is psychosociaal therapeut en runt al 17 jaar WAERNES. Ze heeft zich jarenlang verdiept in het gedrag van kinderen en volwassenen en begrijpt steeds meer hoe belangrijk de taal is die we tegen elkaar spreken. Ze schreef drie boeken.
www.waernes.nl
Onverwerkte rouw herkennen bij jezelf als behandelaar
Wat het verhaal van Astrid laat zien, is dat onverwerkte rouw zich niet altijd meteen aankondigt. Vaak duikt het pas op wanneer een cliënt iets deelt dat rechtstreeks raakt aan een eigen, nog onverwerkt verlies. Voor therapeuten en coaches is het daarom belangrijk om alert te blijven op lichamelijke signalen, zoals een brok in de keel of een golf van emotie, die kunnen wijzen op onverwerkte rouw die om aandacht vraagt.
Supervisie en intervisie spelen hierin een belangrijke rol. Door onverwerkte rouw te bespreken met collega’s of een supervisor, in plaats van deze alleen te dragen, blijft de behandelaar beter in staat om aanwezig te zijn voor cliënten zonder zichzelf te verliezen. Wie meer wil lezen over de persoonlijke kant van het therapeutenvak, vindt op Curova meer verhalen en achtergrondartikelen van collega’s uit het veld.
Kortom, onverwerkte rouw hoeft geen obstakel te blijven. Wie de ruimte neemt om het te doorvoelen, kan het juist omzetten in meer diepgang en echtheid in het werk.
