In iedere editie bespreken we vakgerelateerde boeken; deze keer een boek over transgenerationeel trauma, van net uitgekomen boeken tot klassiekers die in iedere boekenkast horen te staan.
Veel cliënten, met terugkerende worstelingen in het leven, zijn op zoek naar antwoorden op vragen als: Waarom doe ik wat ik doe? Waar komen mijn angsten vandaan? Waarom heb ik het gevoel dat ik er niet bij hoor?
Het boek Het is niet met jou begonnen van Mark Wolynn gaat over transgenerationeel trauma: de impact van herinneringen en gevoelens op iemand, die van generatie op generatie zijn overgedragen en dus op de een of andere manier zijn blijven voortleven. En daar kun je behoorlijk last van hebben…
Voor mij als behandelaar was het lezen van dit boek een soort bevestiging van iets wat ik in de praktijk al vaker had aangevoeld: dat sommige angsten of reacties van een cliënt niet logisch verklaarbaar leken vanuit hun eigen levensverhaal. Wolynn geeft daar taal en een kader aan, zonder dat het zweverig wordt.
Wat de epigenetica hierover leert
Er was een tijd dat deze visie naar het rijk der fabelen werd verwezen, maar dat is echt achterhaald. Om dit te onderbouwen wordt er in het eerste deel van het boek ingegaan op de onderzoeken uit het wetenschappelijke vakgebied van de epigenetica. Het blijkt dat trauma-ervaringen, van onder andere ouders, de genexpressie en de stresspatronen van hun kinderen kunnen beïnvloeden.
Ik vind de gedachte fascinerend dat je dus niet alleen de lange benen van je oma of het voetbaltalent van je vader geërfd kan hebben, maar dat ook de angsten die je hebt, van een voorouder kunnen zijn geweest. Ons (onder)bewustzijn bevat dus niet alleen de (traumatische) herinneringen van onszelf, maar ook die van onze voorouders.
Het boek biedt geen kant-en-klare formule, maar wel een duidelijke route: van herkenning van het patroon, via het begrijpen van de herkomst ervan, naar concrete stappen om de overgeërfde last stap voor stap los te laten. Die opbouw maakt het geschikt om zowel in één keer door te lezen als als naslagwerk te gebruiken tijdens de behandeling van een cliënt.
Wat wetenschappelijk onderzoek zegt over overgeërfd trauma
De ideeën uit het boek zijn geen losse speculatie: er is inmiddels een groeiend onderzoeksveld dat kijkt naar de biologische mechanismen achter transgenerationeel trauma. Een review naar de overdracht van trauma-effecten tussen generaties beschrijft hoe epigenetische mechanismen – chemische veranderingen die bepalen welke genen wel of niet actief worden – een mogelijke route vormen waarlangs stresspatronen van ouders invloed kunnen hebben op kinderen (PMC, 2018). Dierstudies laten overtuigend zien dat traumatische ervaringen bij ouders gedrag en stressregulatie tot meerdere generaties later kunnen beïnvloeden.
Bij mensen ligt het genuanceerder. Een recente systematische review naar transgenerationeel trauma beschrijft weliswaar duidelijke klinische patronen – kinderen van getraumatiseerde ouders vertonen vaker verhoogde stressgevoeligheid en angstklachten – maar de onderzoekers benadrukken dat sluitend bewijs voor epigenetische overdracht bij mensen nog ontbreekt (PubMed, 2024). Met andere woorden: het patroon is klinisch goed herkenbaar, maar het exacte biologische mechanisme bij mensen wordt nog onderzocht.
Familiepatronen herkennen als eerste stap
Erfelijke familiepatronen herkennen is een eerste stap naar inzicht en heling. De kans is groot dat je in deze patronen de eigenaar vindt van de oorspronkelijke angst die nu het gedrag van bijvoorbeeld een cliënt stuurt. Dat zal ook de reden zijn dat een groot deel van het boek hierover gaat.
Wat het boek onderscheidt van vergelijkbare literatuur, is de combinatie van wetenschappelijke onderbouwing met concrete, praktische oefeningen. Voor behandelaars levert dit direct bruikbaar materiaal op; voor lezers zonder vakachtergrond biedt het een toegankelijke ingang in een complex onderwerp.
De methodiek van Wolynn voor heling
Heling van het overgeërfde trauma is de volgende stap. Mark Wollyn ontwikkelde hiervoor een methodiek. En die is verrassend genoeg (voor een hulpverlener) niet heel ingewikkeld. Beïnvloeding van gedachten, helende zinnen, visualisaties en dagelijkse oefeningen kunnen de genexpressie veranderen. Het wordt allemaal duidelijk uitgelegd met veel voorbeelden. Het maakt het boek daardoor toegankelijk voor iedereen die graag iets wil lezen over transgenerationele overdracht.
Voor de professional is dit boek een ‘must read’. Kennis over transgenerationeel trauma kan zoveel meer toevoegen aan diepte en bewustwording bij een hulpvraag.
Overigens is de zin Het is niet met jou begonnen natuurlijk ook een heerlijke start voor een sessie over het familiebewustzijn.
Het is niet met jou begonnen | Mark Wolynn | Recensie door: Anja van de Weerd
Veelgestelde vragen
Is dit boek ook geschikt voor mensen zonder therapieachtergrond?
Ja, Wolynn schrijft toegankelijk en werkt met veel voorbeelden uit de praktijk, waardoor het ook voor lezers zonder vakachtergrond te volgen is.
Betekent dit dat ik niets aan mijn overgeërfde patronen kan doen?
Integendeel. Juist het uitgangspunt van het boek is dat bewustwording van deze patronen een eerste stap naar verandering is, met concrete oefeningen als vervolg.
Is de wetenschap achter transgenerationeel trauma inmiddels bewezen?
Bij dieren is het mechanisme goed onderzocht. Bij mensen zijn de klinische patronen duidelijk herkenbaar, maar het achterliggende biologische bewijs is nog in ontwikkeling.
Meer boekrecensies en vakinhoudelijke artikelen lees je in dit magazine.
