Als we het gaan hebben over waarom yoga goed voor je is, moeten we allereerst een onderscheid maken tussen de yogatraditie, die al duizenden jaren oud is, en staat voor een spirituele leefwijze, en hatha-yoga: het uitvoeren van lichaamsoefeningen op een mat – een oosterse manier van gezond en fit blijven die nog geen eeuw oud is!
Intimiderende lichaamshoudingen met onuitspreekbare Sanskriet namen, als Virabhadrasana (krijgerhouding) en Natarajasana (de danser), uitgevoerd door atletische yogabeoefenaars met een ascetische uitstraling, geven ons westerlingen de indruk dat deze geworteld zijn in eeuwenoude kennis en ervaring. Maar dat is niet zo.
De eeuwenoude yoga-traditie
Voor de ‘echte’ yogi betekent het woord yoga een manier van leven: ook meditatie, bestuderen van heilige geschriften, bewust eten en drinken en omgaan met anderen. Yoga staat van oudsher voor de weg naar verlichting.
Vrij vertaald betekent het Sanskriet woord yoga verbinding, en dit is ook wat het woord religie betekent: het Latijnse religare, waar het woord religie van afstamt, betekent (opnieuw) verbinden. In beide gevallen gaat het om het verbinden van de mens met het Hogere. Om (opnieuw) een levende verbinding te krijgen met de Bron waaruit wij allen voortkomen en die het fundament vormt van ons leven.
Het ontstaan van hatha-yoga
De industriële revolutie, die in ons deel van de wereld begon in de tweede helft van de 19e eeuw, heeft ervoor gezorgd dat het zwaarste fysieke werk werd overgenomen door machines. In toenemende mate hoefden mannen niet meer het uiterste van hun lichaam te vragen om voor hun gezin te kunnen zorgen.
Hierdoor ontstond halverwege de vorige eeuw steeds meer behoefte aan lichaamsbeweging in de vrije tijd om gezond en fit te blijven na een dag lang zitten aan een bureau, staan aan een lopende bank, of werkstress. Gymnastiek en teamsport evolueerden na de Tweede Wereldoorlog naar trainen met gewichten, en dit mondde uit in de fitness- en aerobicrage van de jaren ’70.
In India vond min of meer hetzelfde proces plaats, maar daar ging men rekken en strekken, in combinatie met spierversterkende oefeningen om gezond en energetisch in balans te blijven. Zo ontstond hatha-yoga: lichaamsoefeningen, uitgevoerd op een mat.
Wellicht dat het warmere klimaat in India eraan heeft bijgedragen dat men in dit deel van de wereld koos voor rustige oefeningen op een matje, in tegenstelling tot de westerse bewegingsvormen die meer op conditie en uithoudingsvermogen waren gericht. En de meer holistische visie op de mens en gezondheid in de oosterse culturen zal ervoor gezorgd hebben dat de lichaamsoefeningen gecombineerd werden met aandacht voor een juiste ademhaling en meditatie, terwijl in ons deel van de wereld de focus meer lag op afvallen en een strak lijf waar je op het strand mee kon pronken.
Maar hoe zit het dan met de yoga-sutra’s van Patanjali, die al meer dan 2000 oud zijn, krijg ik vaak als reactie. Patanjali is de eerste die, voor zover men weet, de yogaleer op papier heeft gezet. Zijn 196 sutra’s (bondige uitspraken) zijn een beschrijving van een geestelijke weg. Er staat geen enkele instructie in voor specifieke lichaamshoudingen. De essentie van deze sutra’s is het verstillen van de geest om te komen tot samadhi (verlichting).
Yoga overgewaaid naar het westen
Dat hatha-yoga nu ook in ons deel van de wereld enorm populair is geworden, komt door het voortschrijdende inzicht dat met onze hectische, stressvolle levenswijze ontspanning en innerlijke rust minstens zo belangrijk zijn als je vetpercentage en je silhouet.
Wat ook zal hebben meegespeeld, is dat groepslessen op een mat, die geen uithoudingsvermogen vragen, met name vrouwen aanspreekt. In een fitnesscentrum zijn steevast de lessen BBB en Pilates, waarbij je vrijwel alles zittend en liggend op de grond uitvoert, het meest populair. Yoga past wat dit betreft helemaal bij de voorkeur van vrouwen.
Na verloop van tijd ontwikkelden zich verschillende yogastijlen: dynamische, zwaardere vormen, zoals ashtanga-yoga, en rustigere, zachte vormen zoals yin-yoga. Geen van deze yogastijlen bestaat al langer dan een eeuw.
De werking van hatha-yoga
Voor de leek zien veel yogahoudingen er ingewikkeld uit, en de diepe werking die eraan wordt toegeschreven, inclusief de invloed op onze hormoonhuishouding en onze psyche, maakt dat ze ook iets mysterieus krijgen. Maar zo heel bijzonder is het allemaal niet. De essentie van de meeste yogahoudingen is dat ze beweging willen brengen op plaatsen en in gewrichten waar het vastzit.
Vrijwel niemand maakt gedurende de dag gebruik van het hele bereik van al zijn of haar gewrichten. Op plekken waar niet of nauwelijks beweging meer is, vermindert de doorbloeding en afvalstoffen hopen zich er op. Gewrichten verstijven, spieren verkorten en verzuren en weefsels verontreinigen.
De yogahoudingen zien er zo moeilijk uit omdat ze erop gericht zijn om alle gewrichten in hun uiterste stand te zetten en weer te doorbloeden. En als gewrichten in hun uiterste stand worden gezet, worden de spieren die ermee verbonden zijn, gerekt, en treedt een ontspanningsreflex op.
De fijnstoffelijke, energetische dimensie van ons wezen loopt parallel aan de fysieke dimensie. Waar de doorstroming van bloed en lymfe stagneert door een gebrek aan beweging, zetten ook spanningen en emoties zich vast en ontstaan er energetische blokkades.
Slechts een paar relatief eenvoudige rekoefeningen zijn er nodig om je te verlossen van het gevoel dat we aan het einde van een werkdag kunnen hebben: vermoeid, overprikkeld, geïrriteerd en een hoofd vol gepieker.
Rekoefeningen, zeker als ze vanuit rust en aandacht worden uitgevoerd, openen de deur naar je weer lekker voelen in je lichaam, een glimlach op je gezicht en liefde in je hart.
Het ontwaken van de innerlijke yogi
De beoefening van hatha-yoga kan vanzelf leiden naar een meer spiritueel leven. Als het lichaam goed wordt onderhouden en de levensenergie blokkade vrij stroomt, bloeien de chakra’s open en word je sensitiever. Een grotere gevoeligheid leidt tot andere (gezondere) eet- en drinkgewoontes. Verzachting van je spieren en weefsels leidt tot zachtmoedigheid in denken en doen en meer levensvreugde. Beter en bewuster ademen leidt tot meer verbinding met je lichaam en je emoties. Als het rustiger wordt in je hoofd, ga je de zachtere stem horen van je intuïtie.
Meer ruimte in je lichaam leidt tot meer ruimte in je hart, tot meer inlevingsvermogen en compassie. En zo kan dus het lichaam rekken en strekken je brengen op de weg van de yogi: iemand die niet langer geïnteresseerd is in status, bezit en macht, maar gericht is op groeien in bewustzijn en liefde.
Yogaserie
Ik kijk terug op 35 jaar lesgeven en een weerbarstige praktijk. Niet alle yogahoudingen zijn mogelijk voor iedereen en sommige zijn ook ronduit blessuregevoelig. Maar het hoeft ook niet zo moeilijk en spectaculair. Zoals bij iedere sport is er een groep beoefenaars die de grenzen opzoekt van de mogelijkheden van hun lichaam. En dat mag. Wij moeten alleen niet het gevoel krijgen dat wij dit ook allemaal moeten kunnen om uit yoga te halen wat erin zit. Sterker nog, die spectaculaire houdingen zijn eerder acrobatische hoogstandjes en strelend voor het ego, dan dat ze het lichaam openen, ruimte maken en tot ontspanning leiden.
Gebaseerd op mijn kennis en ervaring heb ik een serie yogahoudingen samengesteld die je kunt doen zittend op een stoel, waardoor het nog makkelijker wordt om te rekken, zonder blessures door een verkeerde lig- of zithouding. Het geeft je meteen ook een idee wat je kunt doen voor meer ontspanning en je beter voelen tussen de bedrijven door, thuis of op je werk. Je hoeft niet een uur de tijd te maken en een mat uit te rollen. Elke strekking van deze serie staat op zichzelf en kan je energie al in een paar minuten een boost geven.
De strekkingen werken in op de belangrijkste gewrichten en spiergroepen. Ze zijn eenvoudig, vereisen geen spierkracht en ook geen basislenigheid. Adem rustig en bewust naar je buik. Met de uitademing mee ontspan je je lijf steeds dieper, waardoor de strekking zich vanzelf ook verdiept.
Een beetje bewegen (wiebelen/schommelen) in een houding kan het lichaam een extra impuls geven om te ontspannen. En ook voel je dan nog beter waar jouw lijf stijf en pijnlijk is, waar de weefsels het rekken hard nodig hebben. Beweeg naar deze gebieden toe.
Begin met even wat bewegingen om warm te worden, als voorbereiding op het rekken. Het maakt niet veel uit hoe of wat. En eindig de serie, als je hiervoor de tijd hebt, met een paar minuten stil zitten met je ogen dicht. Volg met je aandacht je in- en uitademing en voel wat het rekken en strekken gedaan heeft voor je lichaam. Gewoon aandacht voor wat er is, zonder er gedachten of analyses op los te laten.
Deze serie verbetert de algehele doorbloeding en soepelheid, stimuleert de buikorganen en vergroot je vitaliteit. De spanningen en emoties van de dag worden losgemaakt, verwerkt door de buikademhaling, en vloeien af. Twee à drie keer per week een half uur tot een uurtje strekken zal merkbaar doorwerken in alle dimensies van jouw wezen: lichamelijk, mentaal, emotioneel, energetisch en spiritueel.
Een yogadocent kan stimulerend en motiverend werken, maar in principe heb je niet iemand nodig om rekoefeningen te doen. Je voelt vanzelf wat heel prettig of juist pijnlijk is. Gewoon beginnen met de serie en luisteren naar je lichaam.
Anne-Marie Wegh begeleidt stilte- en yogaretraites en schrijft boeken en artikelen over spiritualiteit. www.anne-marie.eu (fotograaf: Eva Hietkamp)
