Zelfbeperkende overtuigingen zijn vaak onzichtbaar, tot je ze bij toeval ontdekt. In deze column van Peggy van Stralen komt dat treffend naar voren: een jeugdovertuiging over nooit trouwen, die achteraf minder over trouwen bleek te gaan en meer over de vrijheid om zelf te kunnen kiezen.
Mijn vorige column heeft de titel Voet van de rem. Ik sloot die column af met de vraag: ‘Waar trap jij nog op de rem?’ Ik realiseer me nu dat deze vraag veel verder gaat dan dat ik dacht toen ik die woorden schreef.
Ik ben 6 mei vorig jaar getrouwd. Nou, zou je zeggen, nou en…? Dat doen zoveel mensen. Je bent zelf misschien ook getrouwd. Maar voor mij was trouwen niet iets wat ik ooit zou doen. Ik zei als kind al: “Ik trouw niet.” Ik weet niet waarom die overtuiging er was en wat maakte dat ik hier zo strak in stond. Iedere nieuwe relatiepartner liet ik al vrij snel in het begin weten: mij niet vragen! Dan was dat in ieder geval duidelijk.
Toen ik mijn echtgenoot leerde kennen, hoorde ik het mezelf opnieuw zeggen. Mij niet vragen, ik ga nooit trouwen. Alleen, op dat moment realiseerde ik me voor het eerst dat ik hiermee een kader voor mezelf neerzette. Terecht of niet, trouwen of niet, daar ging het eigenlijk niet om. Het was simpelweg geen keuze meer. Ik had een denkbeeldig hekwerk om mezelf heen gezet, waarbuiten ik niet mocht bewegen. In feite benam ik mezelf de mogelijkheid om iets anders te ervaren dan waar ik mezelf in vastgezet had. Heel bijzonder eigenlijk. Ik dacht mezelf vrijheid te geven door nooit te trouwen, maar in werkelijkheid ontnam ik mezelf de mogelijkheid om überhaupt te kunnen kiezen. Is dat vrijheid?
Als ik mezelf hierin zo lang heb beperkt, waarin doe ik het dan nog meer? Waar zie ik mijn het cliënten doen? Onbewust, want het voelt als zelfstandigheid. Als eigenheid. Mijn keuze. Terwijl er feitelijk nul keuze is. Hoe eigen is dat?
Nu ik deze column aan het schrijven ben, poppen steeds meer situaties op waarvoor hetzelfde geldt. Je komt iemand tegen en gelijk heb je al een mening over diegene. Heb je als het ware een hekwerk om jullie beiden neergezet. Diegene ga je niet de ruimte geven buiten het hek te kunnen bewegen. Jouw beeld over diegene is al gevormd en waarschijnlijk kijk je alleen maar naar dingen die het beeld bevestigen. Maar hoe zou het zijn als je, na de eerste indruk, nog even wacht met het plaatsen van een hek. Wie weet ga je nog verrast worden…
Zo denk je misschien iemand te zijn die niet graag in grote groepen vertoeft. Maar, wie weet hoeveel mooie contacten je jezelf ontzegt door vroegtijdig bij een feestje of bijeenkomst weg te gaan. Vanuit de gedachte: ik ben nou eenmaal iemand die …
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat je vanaf nu altijd alles maar zou moeten doen. Maar je kan jezelf wel uitnodigen het leven wat vaker met een open vizier aan te gaan. Wie weet wat er aan moois ontstaat. Een hekwerk kan je altijd nog plaatsen.
Vraag jezelf dus eens af: hoe staat het met mijn hekwerken? Waarin zet ik mezelf (en anderen) vast?
Peggy van Stralen is trainer, coach/counselor, energetisch en psychosociaal therapeut. Auteur van het boek Onderzoekend leven, van stressvol leven naar simpelweg zijn. Ze heeft haar praktijk in Nuenen (NB). Haar begeleiding is complementair en holistisch, persoonlijk afgestemd op ieders hulpvraag. Vaak bestaat een sessie uit gesprek en helende energie. Een krachtige combinatie. www.vanstralen.nu
Hoe zelfbeperkende overtuigingen onbewust ons gedrag sturen
Zelfbeperkende overtuigingen ontstaan vaak op jonge leeftijd en worden zelden bewust getoetst. Zoals in deze column beschreven: een overtuiging als “ik trouw nooit” voelt als een persoonlijke keuze, terwijl het in werkelijkheid een vast kader is geworden waarbinnen geen ruimte meer is om anders te kiezen. Datzelfde mechanisme speelt volgens de auteur ook bij de snelle oordelen die we over anderen vormen: een eerste indruk wordt al snel een “hekwerk” waarbinnen we iemand blijven zien, zonder open te staan voor wat iemand daarbuiten ook zou kunnen zijn.
Zelfbeperkende overtuigingen herkennen bij jezelf
Het lastige aan zelfbeperkende overtuigingen is dat ze zich vaak voordoen als eigenheid: “ik ben nou eenmaal iemand die niet van grote groepen houdt” klinkt als zelfkennis, maar kan net zo goed een onbewust hekwerk zijn dat je eigen mogelijkheden beperkt. De auteur nodigt uit om, na een eerste indruk of overtuiging, bewust nog even te wachten met het “plaatsen van een hek”, zodat er ruimte blijft voor verrassing en verandering, zowel bij jezelf als in hoe je naar anderen kijkt.
Wat de psychologie zegt over zelfbeperkende overtuigingen
Zelfbeperkende overtuigingen ontstaan meestal vroeg in het leven, als een kind of jongvolwassene een eenmalige ervaring vertaalt naar een algemene “waarheid” over zichzelf of de wereld. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) spelen dit soort vroege overtuigingen een grote rol in hoe mensen later keuzes maken, relaties aangaan en met tegenslag omgaan. Een zelfbeperkende overtuiging werkt als een filter: signalen die de overtuiging bevestigen worden onthouden, signalen die ertegenin gaan worden genegeerd of gebagatelliseerd.
Het goede nieuws is dat zelfbeperkende overtuigingen niet vaststaan. Door ze bewust te onderzoeken, ontstaat er ruimte om een nieuwe, realistischere overtuiging te vormen. Dat is precies waar de column van Peggy van Stralen om draait: niet het wegduwen van de oude overtuiging, maar het er nieuwsgierig naar kijken.
Veelgestelde vragen
Wat zijn zelfbeperkende overtuigingen precies?
Het zijn aannames over jezelf of de wereld die je gedrag en keuzes onbewust sturen, vaak zonder dat je je ervan bewust bent dat het om een overtuiging gaat en niet om een feit.
Hoe herken je een zelfbeperkende overtuiging bij jezelf?
Een signaal is wanneer je een uitspraak doet die begint met “ik ben nou eenmaal iemand die…” of “ik doe dat nooit”, zonder dat je hebt onderzocht of dat nog steeds klopt.
Kunnen zelfbeperkende overtuigingen ook invloed hebben op hoe je naar anderen kijkt?
Ja, een snel gevormd oordeel over iemand kan net als bij jezelf een vast kader worden, waardoor je alleen nog bevestiging zoekt voor die eerste indruk.
Betekent dit dat je nooit meer grenzen mag stellen?
Nee, het gaat er niet om dat je nooit meer keuzes of grenzen mag hebben, maar om bewust te kiezen in plaats van vast te zitten in een onbewuste overtuiging.
Meer persoonlijke columns over bewustzijn en persoonlijke groei lees je op de themapagina van TCC Magazine 2025.
