Kinderwens en relatie
Een onvervulde kinderwens raakt niet alleen het individu, maar ook de relatie. Goede relatiebegeleiding helpt stellen om samen met hun kinderwens om te gaan en de verbinding te versterken. In PSC Magazine 2015 lees je meer verhalen over kinderwens, vruchtbaarheid en relaties. Meer achtergrondinformatie over onvruchtbaarheid vind je op Wikipedia.
Door: Maya Meerbeek
Een (nog) onvervulde kinderwens is een ingrijpend life event dat voor de omgeving lange tijd onzichtbaar is. Dat maakt dat er stil verdriet wordt ervaren. Het betreft een periode van verlies en verlangen, die gepaard gaat met verschillende emoties. Ieder individu gaat anders om met zijn of haar emoties. Het proces van omgaan met de (nog) onvervulde kinderwens raakt zowel het individu als de relatie op hetzelfde moment. Dit maakt dat er niet altijd voldoende ruimte is voor de partners in de relatie om voor elkaar te zorgen.
Laten we niet vergeten dat bij een groot aantal stellen de relatie sterker wordt in deze periode. Het samen ergens voor vechten en het samen volhouden maakt de band die er al was, sterker. Maar het is ook de realiteit dat partners zo in hun eigen verlies vastzitten, dat zij niet meer in verbinding staan met de partner die op dat moment hetzelfde verlies meemaakt, maar hier op een hele andere manier mee omgaan. Begeleiding van het omgaan met de onvervulde kinderwens in combinatie met relatiebegeleiding van in de basis een gezonde en liefdevolle relatie, is dan een mogelijkheid.
Volgens Jolanthe de Tempe (Houd me vast, Sue Johnson, 2009) heeft ieder individu de behoefte aan basisveiligheid in een relatie. Gebeurtenissen in de relatie die deze veiligheid bedreigen, zoals een (nog) onvervulde kinderwens, laten alarmbellen afgaan en zorgen ervoor dat we een toevlucht nemen om de veiligheid te herstellen. Deze toevlucht wordt ook wel overlevingsstrategie genoemd. Deze strategie kan voor de andere partner soms bedreigend overkomen, wat maakt dat de relatie onder druk komt te staan. Enerzijds door het verlies en het verdriet waar ieder individu anders mee omgaat en anderzijds door de pijn die je voelt, kom je als individu in een overlevingsstrategie, die bedreigend kan voelen voor de ander. Beide partners worden geraakt in behoefte aan veiligheid, maar ook in behoefte aan zorg voor elkaar. Als partners heb je recht op elkaars zorg. Zorg te geven en zorg te ontvangen. Deze zorg is een emotionele behoefte, ook in partnerrelaties.
Verschillen
Tijdens een van de eerste gesprekken met partners vraag ik altijd: “Waar gaat jouw kinderwens over? Welke behoefte wil jij vervullen met deze wens?” Mannen en vrouwen ervaren de kinderwens anders. Waar het bij de man gaat over voortplanting, nageslacht en samen op pad gaan, gaat het bij de vrouw vaak over verzorgen, vrouw-zijn en een onbeschrijflijk oergevoel. Op het moment dat de kinderwens niet in vervulling gaat, worden de genoemde behoeftes ervaren als een verlies. Dit maakt dat verlies voor mannen en vrouwen een andere betekenis heeft.
Een ander verschil is het omgaan met de verschillende emoties. Vrouwen uiten hun emoties door er veelvuldig over te praten. Mannen daarentegen hebben in het algemeen minder de behoefte de emoties te delen en zoeken liever afleiding. Beiden zijn overtuigd van hun eigen strategie en de helende functie ervan. Dit verschil in omgaan met emoties wordt echter weleens bij de ander neergelegd. Zo willen vrouwen dat hun mannen praten over de situatie, vaak en met iedereen. Dit praten is helaas niet per definitie helpend voor mannen. En andersom is afleiding zoeken niet altijd de juiste oplossing voor vrouwen. Voor het relatieproces betekent dit dat vrouwen de behoefte van de man om zich af te zonderen, niet als een afwijzing zouden moeten zien. En dat zij, wat betreft het delen van emoties, dit niet altijd samen met hun partner kunnen doen, maar ook contact kunnen zoeken met hun omgeving.
Emoties hebben ook op een andere manier invloed op de relatie. Aan de hand van twee voorbeelden wordt dit toegelicht. Wanneer een van de partners te horen krijgt dat juist hij of zij verminderd vruchtbaar is, kan dit een schuldgevoel oproepen (Odille van Eck, 2010). Een schuldgevoel over zichzelf en ten aanzien van de partner. Zo kan een onvruchtbare man instemmen met het gebruik van een spermadonor om zijn vrouw de kans te geven toch biologisch moeder te worden om van het schuldgevoel af te komen, terwijl hij hierin voorbijgaat aan zijn eigen behoefte of grenzen. Het komt ook voor dat degene met het vruchtbaarheidsprobleem de partner aanbiedt om de relatie te beëindigingen om een andere partner te kunnen zoeken bij wie wel een zwangerschap kan ontstaan. Dit verzoek kan voortkomen uit een gevoel van hopeloosheid of mislukking (Odille van Eck, 2010). Een onvervulde kinderwens is dus een gezamenlijk probleem, maar het is hierin belangrijk aandacht te geven aan ieders individuele pijn en behoefte.
Een manier om naar het proces van omgaan met een onvervulde kinderwens te kijken in combinatie met relatiebegeleiding is vanuit de EFT-methode (Emotionally Focused Therapy). EFT is een geprotocolleerde methode voor partnerrelatietherapie, die kijkt naar het her- en erkennen van behoeften in relatiebegeleiding, ontwikkeld door dr. Sue M. Johnson. Bij EFT komen delen uit experiëntiële en systemische werkwijzen en de hechtingstheorie van Bolwby samen (www.eft.nl).
EFT en de onvervulde kinderwens
Als je als kind wordt geboren, is het voor je voortbestaan van belang om je te hechten. Je te hechten ofwel verbinden aan je ouders of verzorgers, omdat je van hen afhankelijk bent als het gaat om zorg, liefde, eten, drinken en veiligheid. De primaire behoeftes die we nodig hebben om in leven te blijven, volgens de theorie van Bolwby. Kenmerkend voor het hechtingsgedrag is het emotionele en fysieke contact met de ouder, het zoeken van een verbinding met de ouder bij onzekerheid of verdriet, het missen van de ouder als er sprake is van een gescheiden situatie en het kunnen rekenen op de ouder als er iets ingrijpends gebeurt. Uit verder onderzoek blijkt dat dit hechtingsgedrag, dat ontstaan is tussen kind en ouder en nodig is om te overleven, zich voortzet in een partnerrelatie. Het aangaan van een partnerrelatie wordt ook wel gezien als het gehoor geven aan een diepe menselijke behoefte aan emotionele verbondenheid (Houd me vast, Sue Johnson, 2009).
Ieder mens maakt vanaf zijn kindertijd emotionele kwetsingen mee; we worden in onze veiligheid of hechting geraakt. Een gebeurtenis die je vertrouwen schaadt, maakt dat je ander gedrag laat zien om toch de emotionele behoefte te vervullen. Een kind gaat zich aanpassen middels een strategie om zich verbonden te blijven voelen om zorg en liefde te krijgen waardoor de emotionele behoefte wordt vervuld. Dit proces is ook zichtbaar in een partnerrelatie.
Als we dit bekijken vanuit het proces omtrent de onvervulde kinderwens, kunnen we mogelijk zeggen dat het individu in de relatie emotioneel gekwetst wordt door het verlies van een kinderwens. Dit verlies is zo groot dat er behoefte is aan veiligheid en geborgenheid. Juist op het moment dat deze behoefte voelbaar is, is de partner niet beschikbaar, omdat hij vanuit zijn eigen emotionele behoefte veiligheid en geborgenheid vraagt. Het omgaan met een onvervulde kinderwens maakt dat partners in een relatie beiden geraakt worden in hun emotionele behoeften. Sue Johnson geeft in haar boek aan dat ieder individu een vorm van angst ervaart, als er sprake is van een meningsverschil of een botsing met de partner. Anders gezegd zou je kunnen zeggen, dat de confrontatie met een (dreigende) onvervulde kinderwens angst veroorzaakt. Angst wordt ook veroorzaakt als de partners merken, dat er op een andere manier omgegaan wordt met de onvervulde kinderwens. Deze manier van omgaan met de onvervulde kinderwens kan tot botsingen leiden. Dit kan betekenen dat de partners in de relatie geen veilige haven voor elkaar kunnen zijn of dat partners voelen dat de ander emotioneel niet beschikbaar is. Sue Johnson geeft aan dat partners zich alleen en hulpeloos gaan voelen. Patronen die we veelal inzetten om ons niet alleen of hulpeloos te voelen zijn: eisen stellen waarbij de partner zich vastklampt aan de ander om troost of geruststelling (emotionele behoeften) te krijgen, of het zich terugtrekken van een van de partners in een poging zichzelf te sussen of te beschermen tegen kwetsingen. Angst zou kunnen verminderen als we beseffen dat er geen reële bedreiging is of dat de emotionele behoeften vervuld worden. Omdat de ‘primaire’ emoties zoals angst, mensen kwetsbaar maken, beschermen de partners zichzelf en de ander door ‘secundaire’ emoties zoals boosheid, frustratie of machteloosheid te laten zien, en van daaruit nemen zij hun toevlucht tot gedrag dat de onveiligheid juist verhoogt, meestal in de rollen van een aanvaller of een terugtrekker. Deze beweging zorgt voor druk in de relatie.
Vanuit haar praktijk Verlies en Verlangen begeleidt Maya Meerbeek relaties en individuen in het proces van omgaan met een (nog) onvervulde kinderwens en de relatie en in het omgaan met overlevingsstrategieën en hechtingspatronen. Mocht je als coach je deskundigheid willen vergroten op dit vlak, dan kun je je ook aanmelden voor een training ‘Omgaan met een onvervulde kinderwens voor professionals’. De training is geaccrediteerd voor leden van de NFG, NVPA en Adiona. Hiervoor kun je contact opnemen via info@verliesenverlangen.nl of kijken op www.verliesenverlangen.nl
