Door: Suzanne Unck
“Dat gaat je nooit lukken! Zij is veel knapper! Dacht je nou echt dat mensen op jou zitten te wachten? Bij jou mislukt altijd alles! Dat durf je toch niet. Je had het zo moeten doen! Wie denk je wel dat je bent! Anderen willen je toch niet helpen! Je bent de enige die dat wil! Je kunt niets alleen! Eet mij, eet mij! Waarom?? Doe niet zo stom, trut! Je valt straks door de mand! Niemand gelooft je! Doe nou maar gewoon, net als anderen! Vooral niet opvallen! Stel je niet aan!”
Ken je ze? De dialogen in je eigen hoofd tussen jou en… Ja, wie eigenlijk? Een jaar of tien geleden coachte ik Marlijn. Ze had belemmerende gedachten die haar tegenhielden om stappen te zetten. Ik zei: ‘Je hebt gewoon een spook! Hij maakt je bang, is ongrijpbaar en is altijd negatief.’ En zolang jij je spoken gelooft, hebben ze vat op je. Je voedt ze met je aandacht, dat maakt ze dikker en machtiger.
Waar ze vandaan komen? Uit allerlei hoeken. Soms neem je gewoon de spoken van je ouders over, dat kan zelfs letterlijk het geval zijn. Een coachee vertelde eens dat zijn vader een favoriete uitspraak had: wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje. Hij had dit spook overgenomen en dat temperde zijn ambitie. Want meer bereiken, lukt natuurlijk toch niet. Maar ook ervaringen kunnen spoken geboren laten worden of ze aanwakkeren. Spoken proberen namelijk om alles zo veilig mogelijk te laten zijn voor je; daarom moet je je zo gedragen dat er geen risico’s ontstaan op mislukking, afwijzing of uitsluiting. Ze zijn nogal conservatief.
Timing
Wanneer heb je nu het meest last van spoken? Dat heeft te maken met hoe je je voelt. Ben je gelukkig, lekker in je vel, zorg je goed voor jezelf en heb je zelfvertrouwen? Dan zijn ze er wel, maar omdat jouw kracht op dat moment sterker is, hoor je ze niet of neem je ze minder serieus. Ben je moe, verandert er veel in je leven, ben je onzeker of heb je grootse plannen? Dan schreeuwen de spoken hun longen uit het laken. En jij bent er gevoeliger voor, omdat je het zelf ook niet precies weet en omdat je zelfvertrouwen misschien wat minder groot is.
Toch zijn ze niet alleen maar negatief. Sterker nog: er was een tijd dat ze je hielpen. Toen je klein was, om je te beschermen. Maar de spoken zijn niet met je meegegroeid. Jij bent nu volwassen, niet langer afhankelijk van anderen. Alleen je spoken hebben dat nog niet door. Dus ze blijven je bang maken, alsof je nog jong bent. En jij gaat erin mee. Let maar eens op hoe je je voelt als je je spoken gelooft: klein en machteloos waarschijnlijk.
De spokentheorie is op zich niet nieuw. Ideeën over belemmerende gedachten, interne dialoog, emotionele onvolwassenheid en omgaan met angsten vind je onder andere terug in de gestaltpsychologie, voice dialogue, transactionele analyse, NLP en in cognitieve gedragstherapie. Mijn uitgangspunt was steeds om het helder en beeldend te maken. Zelfs een beetje leuk. Omdat dat mijn manier is om mensen aan de slag te laten gaan met hun eigen uitdagingen: maak de drempel laag zodat het leereffect stijgt. De diepte in gaan hoeft niet per se moeilijk, langdurig, vervelend en ingewikkeld te zijn. Integendeel zelfs.
Grip
Maar nu? Hoe kom je er van af? Op welke manier kun je grip krijgen op je eigen leven, liefdevol keuzes maken en successen behalen? En wat kun je als begeleider doen om mensen anders met hun spoken te laten omgaan?
In mijn boek Spoken Bestaan – geloof niet alles wat je denkt, beschrijf ik de KOERS-strategie, gebaseerd op de volgende principes:
1. Inzicht krijgen door te observeren en onderzoeken (en niet te oordelen; dat doen de spoken namelijk, en als je dat eenmaal doet, ben je zo in beslag genomen door de spoken dat je er niet los van kunt zien wat er allemaal aan de hand is).
2. De enige manier om de spoken te weerstaan is door je eigen kracht te versterken: geef je spoken aandacht in de eerste stappen, maar wijzig dan je strategie.
3. Focus niet op het wegkrijgen van je spoken, maar op je eigen gedrag. Als jij ze niet gelooft, hebben ze geen invloed. Hoe hard ze ook roepen.
4. Ga niet in discussie over dit concept. Misschien heb je niets met de term spoken? Dan noem je ze beren, belemmeringen of weet-ik-wat. Zolang je een mening blijft houden over dit concept, weerhoud je jezelf ervan om er in te duiken en het probleem op te lossen. Ik snap dat het spannend is, maar erken dan gewoon hoe je je erbij voelt in plaats van ontwijkstrategieën te bedenken ;).
5. Er is geen quick fix of makkelijke oplossing. Dealen met je spoken is een proces dat je leven lang duurt. Krijg je het onder de knie, dan zul je merken dat je ze eerder doorhebt en dus eerder kunt ingrijpen waardoor gedoe niet meer uit de hand loopt en jij meer regie over je eigen leven hebt.
Koers
Met deze stappen kun je jezelf en je coachees helpen om anders om te gaan met de spoken in je hoofd. Ik zal wat voorbeelden van oefeningen geven.
1. KEN je spoken
Dit gaat om bewustwording: krijg door hoe het werkt in jouw hoofd. Welke belemmerende gedachten houden je tegen, hoe reageer jij erop, waar komen ze vandaan? Zie hoe het systeem in elkaar zit en wat de link is tussen gedachten, gevoel en handelingen.
Oefening: spookogram. Weet je wat een sociogram is? Een cirkel met een puntje in het midden dat symbool staat voor jou. Vervolgens markeer je in de cirkel je sociale omgeving: ouders, partner, kinderen, vrienden etc. Je zet deze op de plek waar ze gevoelsmatig zitten: verder weg of dichtbij; sommigen bij elkaar. Dat kun je ook met je spoken doen. Maak eerst een lijst met alle spoken die je lastigvallen (en geef ze ook een naam; tips hiervoor vind je terug in het spokenalfabet in mijn boek). Vervolgens positioneer je deze spoken ten opzichte van jezelf op een vel papier. Zo krijg je ze letterlijk in beeld en heb je ook door welke spoken samenspannen.
2. ONTMOET je spoken
Sommige spoken herken je niet als zodanig omdat je je er te veel mee identificeert. En sommige spoken roepen veel (oude) pijn op. Als dit het geval is, is het nodig om er dieper contact mee te maken, zodat de lading minder groot wordt.
Oefening: spokendialoog (geïnspireerd door gestaltpsychologie). Zet 2 stoelen neer: stoel 1 is voor jou, stoel 2 is voor je spook. Voer nu een gesprek met je spook door vragen te stellen en uit te spreken wat je kwijt wil. Als je op stoel 2 zit, ben je het spook en praat je vanuit het spook. Leef je in en voel echt wat zijn motieven zijn. Bij deze oefening is een mediator erg fijn; een coach die het gesprek leidt, samenvat en helpt verwoorden.
3. EIGEN kracht
Nu is het tijd voor de switch. De spoken hebben genoeg aandacht gehad. Onderzoek wat jou gaat helpen zelfvertrouwen te krijgen en te investeren in jou. Welke talenten, welke hulpmiddelen, welke strategie?
Oefening: superheld. Maak een stripverhaal. Kies één van je spoken en laat deze verslaan door jouw superheld die jouw grootste talent vertegenwoordigt. Wat is de superkracht van jouw superheld? En hoe helpt die je te dealen met dit spook? Teken het (en versla meteen het ik-kan-niet-tekenenspook).
4. Richting geven
Wat is je ambitie? Wat wil je graag voor elkaar krijgen? Bepaal je eigen richting en doelen. Formuleer kleine en grote wensen die je in werking wilt zetten en die dienen als oefenmateriaal.
Oefening: de kunst van de kleine stapjes. Spoken willen niet dat er iets verandert en dat je risico’s neemt. De kunst is dus te doen of er niets verandert. Zo ben je ze te slim af. Heb je een doel? Grote kans dat je spook het meteen heel groot maakt en je vervolgens wijsmaakt dat het je nooit lukt. Tja, vind je het gek? Hak je doel dus op in micro-stappen; zo klein dat het geen moeite kost en je spoken zich koest houden. Wil je weer gaan hardlopen? Maak dan als eerste een leuke spotify hardloop-afspeellijst. Niets meer. En als je zin hebt (anders niet), zet je een volgend klein stapje.
5. Sturen
Wees niet overmoedig. Denk niet: ik heb het door, nu maken ze me niets meer. Als ze de kans krijgen, slaan de spoken net zo hard weer toe. Ze liggen altijd op de loer, kijkend of je het zelf wel kunt. Anders zijn ze er als de kippen bij om het weer van je over te nemen. Blijf dus alert, aanwezig en bewust. En ga weer op de juiste plek zitten, als er een spook op de bestuurdersstoel heeft plaatsgenomen.
Oefening: wat zou Liefde doen? Ben je het even kwijt? Weet je niet wat je moet doen of ben je weer onder invloed van je belemmerende gedachten? Sta even stil (letterlijk) en vraag jezelf: Wat zou Liefde doen? Stel je Liefde voor als een engel of een persoon die je lief is en die van je houdt. Wat zou hij/zij nu doen? Zo wissel je weer van spokenperspectief naar je eigen kracht.
Tot slot
Al ruim tien jaar werk ik met de spoken. En hoe ingewikkeld of eng ze soms ook lijken, je prikt er vrij makkelijk doorheen. Bovendien zijn ze voorspelbaar en lang niet zo angstaanjagend als ze zich voordoen. Werken met spoken geeft veel concrete handvatten en het verbindt emotionele blokkades met praktische handvatten.
Meer weten over werken met spoken of wil je met je eigen spoken aan de slag? Kom dan langs voor een coachafspraak, supervisiegesprek of spokensessie. Kijk op: www.suzanneunck.nl, mail: contact@suzanneunck.nl of bel/sms/whatsapp naar: 06 4187 4344. Doe wie je bent!
