Door: Peggy van Stralen
Hoe ACT jij? Deze vraag kun je op verschillende manieren bekijken. Zoals: Hoe handel jij? Maar ook: Hoe zet jij ACT in? Graag wil ik beide manieren met je doornemen en aan jou de keuze of je ze uiteindelijk samenbrengt.
Je kent het wel. Er gebeurt iets wat je niet wilt, of er gebeurt iets wat je heel graag wél wilt, juist niet. Grote kans dat er steeds opnieuw vervelende gedachten en gevoelens de kop opsteken. Gedachten als: Ik doe het niet goed! Stom! Ik kan ook niets! Met als gevolg dat je je steeds vervelender gaat voelen. Uiteindelijk kun je zelfs in een vicieuze cirkel van spanningen terechtkomen. Met andere woorden: er is stress … en je piekert je suf om weer een beetje controle proberen te krijgen over de situatie!
Met de term stress zijn we allemaal wel bekend. Vaak heeft “stress” een slechte associatie. Echter, niet alle stress is slecht. We hebben stress nodig om überhaupt in beweging te (willen) komen. Zolang ons leven op een manier verloopt dat we over het algemeen tevreden zijn, zijn we in balans. Naarmate we echter in situaties komen waar we (langdurig) controleverlies ervaren, wordt het negatieve stress. Dit is met name de stress die spanningsklachten kan veroorzaken, zoals hoofdpijn, rugklachten, niet of overmatig eten, slecht slapen.
Als professional kun je hier op twee manieren mee geconfronteerd worden. Uiteraard vanuit de kant van jouw cliënt/patiënt, die vaak in een belemmerende situatie zit. Maar ook kun je tegen je eigen belemmeringen aanlopen en daar last van hebben. Zodra je merkt dat stress je op welke manier dan ook beperkt, is het goed om hier ACTief mee aan de slag te gaan.
Hoe handel jij?
Als je kijkt naar jouw manier van omgaan met spanningen, hoe ga jij dan ACTief aan de slag met dat wat je niet wilt ervaren? Een natuurlijke reactie is om te gaan vechten of vluchten. Je probeert op een dwingende manier iets te sturen om op die manier controle te krijgen. Niets doen of er niets mee doen voelt vaak als passief gedrag, alsof je opgeeft, de handdoek in de ring gooit en faalt. En we kunnen allemaal wel inschatten dat het gevoel te falen, geen prettig gevoel is. Een uitspraak die ik in het begin vaak hoor van mijn cliënten, is: “Wat stel ik dan nog voor als ik er niet tegenin ga?!”
Dus wordt de strijd aangegaan. Energie wordt ingezet op het o.a. niet mogen denken van een gedachte, het verdoven van gevoelens door ze bijvoorbeeld proberen weg te eten of drinken, of door dwangmatig situaties die als (te) spannend en uitdagend worden ervaren, uit de weg te gaan.
Maar wat levert je dit feitelijk op? Stel, je hebt op je werk een taak toegewezen gekregen die je erg spannend vindt. Je zou die aan moeten kunnen, aangezien hij ook in jouw opleiding aan bod is gekomen en tot jouw takenpakket behoort. Je wilt de taak ook uitvoeren. Er zijn echter collega’s die dit varkentje al vaker hebben gewassen en er dus meer ervaring in hebben. Toch ligt de vraag nu bij jou. Jouw twijfel en onzekerheid groeien naarmate de deadline nadert. In eerste instantie stel je uit. “Straks als het rustiger is, ga ik ervoor zitten! Dan kijkt er niemand op mijn vingers.” Je gaat vermijden. Net als een boemerang die je weggooit, maar die je wel heel de tijd in de gaten moet houden, omdat je weet dat hij op een gegeven moment met volle kracht weer terugkomt.
Het kan ook zijn dat je wel gelijk volop aan de slag gaat, maar dat er gedachten zijn die zeggen dat je het net zo goed moet doen als je collega’s. Of misschien zelfs beter! Daarbij lijkt het of jouw collega’s hun hand echt niet omdraaien voor zo’n klus. Dus laat jouw verstand je weten dat je toch echt dom bent, als je hier zoveel tijd in moet steken en het resultaat dan ook nog niet eens veel voorstelt …
Al die gedachten maken dat je je niet beter gaat voelen. Erger nog, ze zorgen ervoor dat je gaat blokkeren en dat er helemaal niets meer uit je handen komt. Het is belangrijk om inzicht te krijgen over waar je jouw energie insteekt. Te zien welke bril je opzet. Met andere woorden, wat zijn de overtuigingen die jou bepalen? Zie, hoeveel energie het je kost om steeds die boemerang weg te gooien en hem ondertussen in de gaten te moeten houden. Zie, hoeveel energie het je kost om steeds opnieuw die vervelende gedachten stil proberen te krijgen, het vervelende gevoel weg te krijgen. En met welk resultaat, aangezien die opdracht nog steeds voor je ligt … Als je het op deze manier onderzoekt, ben je dan tevreden met de conclusie?
Ikzelf was over de uitkomst niet tevreden en ging op onderzoek uit. Tot ik tijdens een supervisiegesprek in aanraking kwam met ACT. Mijn intentie was een vervelende situatie weg te krijgen, maar ik kreeg de vraag of dat wat ik wilde gaan doen, spannend mocht zijn?! En ik kan je zeggen, ik was gelijk om. Ik was verbaasd over de wending die het gesprek daarmee nam. En mijn passie voor ACT is nog steeds groeiend, aangezien ze inzetbaar is bij elke situatie.
ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy, ontwikkeld door de Amerikaanse prof. Steven C. Hayes. Het is een wetenschappelijk bewezen effectieve therapie bij spanningen en (chronische) pijn.
Leven vanuit ACT is leven met aandacht voor de volgende facetten:
Controle: Wat doe je om controle te krijgen? Wat moet je of vind je dat anderen moeten? Wat levert het je op en wat kost het je, op de korte en vooral op de lange termijn?
Acceptatie & bereidheid: Zijn gedachten en gevoelens überhaupt te wissen of veranderen? Iedereen kent wel die roze olifant, toch?! Wat als je accepteert dat het nou eenmaal een komen en gaan is van allerlei gedachten en gevoelens? Ben je dan toch bereid om dat gewenste (maar ook spannende) pad op te gaan?
Defusie: Wat als je star verbonden bent met alles wat je voelt en denkt? Hoe zou je losser en met meer compassie naar jezelf en situaties kunnen kijken?
Mindfulness: Hoe kom je uit je hoofd in het hier en nu, met alles wat er is?
Het Zelf: Wie ben jij? “Ik? Ik ben spontaan!” Ben je altijd spontaan? Mag je ook wel eens niet spontaan zijn? En wat is dat eigenlijk “spontaan”?
Waarden: Ik moet -> ik mag -> ik wil?!?!
Toegewijd gedrag: Wat doe je feitelijk om te leven vanuit je waarden?
Hoe zet jij ACT in?
Laten we voor het gemak het voorbeeld van net er nog even bij pakken. Je hebt op je werk die taak toegewezen gekregen, die je erg spannend vindt. ACT leert ons dat er nou eenmaal allerlei gedachten en gevoelens op kunnen komen, of we dat leuk vinden of niet. Dat we onze gedachten niet kunnen dwingen om stil te zijn en onze gevoelens om anders te voelen, niet kunnen uitzetten. Met andere woorden: we kunnen onze kostbare energie gebruiken om te vechten/vluchten. Dat zorgt er echter niet voor dat de opdracht leuker wordt, verdwijnt of zelfs eerder klaar is.
Als het in deze situatie bijvoorbeeld voor jou belangrijk is om je eigen geld te verdienen, dan is dat de waarde die je wilt vervullen, waar je naar wilt leven. Toegewijd gedrag is het vervullen van deze opdracht, het doel dat je wilt behalen. Uiteraard wil je niet “falen”, dat wil niemand. Maar fouten maken we allemaal. Mag dat? En mag dat vervelend voelen? Als er zelfcompassie is en je vanuit een losser contact met wat er is in het hier en nu kunt gaan voor de opdracht, zul je merken dat er meer ruimte ontstaat.
De ervaring leert dat, als mensen het meer en meer op deze manier kunnen oppakken, ze wel tevreden blijken te zijn met de conclusie. Vaak krijg ik als reactie: “Het voelt lichter, ruimer!” Het is dan ook niet voor niets dat steeds meer therapeuten, pijnklinieken, psychologen etc. de kracht van ACT inzetten tijdens behandeltrajecten. Ikzelf kan me mijn praktijk en leven niet meer voorstellen zonder ACT.
Rest me de vraag: Hoe ACT jij?
Peggy van Stralen is stresscounselor bij Van Stralen stresscounseling en verzorgt workshops en trainingen voor professionals. Kijk hiervoor op de NFG-agenda (telt mee voor herregistratie). Voor informatie: www.vanstralenstresscounseling.nl of bel 06-40 57 48 71.
