Door: Ruud van Hal
Schrijven, een eeuwenoud gegeven en nog steeds een dagelijkse activiteit voor veel mensen. De vorm waarin schrijven nog wordt toegepast, is wel erg veranderd door de ontwikkeling van verschillende hulpmiddelen. Een uitdagende vraag is waarom schrijven zo’n belangrijk communicatiemiddel is voor ons als mensen. Het is tot nu toe immers één van de belangrijkste overdrachtmogelijkheden van verhalen van oudsher. De Bijbel is hier een goed voorbeeld van. De vraag is of het hier gaat om toeval of iets meer? Zo wordt er in de Bijbel al gesproken over iets dat “door Gods vinger geschreven” is.
De afgelopen jaren zijn er meer dan 200 studies gedaan naar het effect van schrijven op de schrijver. Eén van de vraagstellingen was of het ‘van je af schrijven’ een positief effect heeft op het welbevinden. Uit de onderzoeken blijkt dat dit in veel gevallen wel degelijk zo is. Het blijkt echter afhankelijk te zijn van de toegepaste schrijftechniek, de beschreven thema’s, de tijd na de (negatieve) ervaring en de cultuur waarin de schrijver zich bevindt. Proefpersonen die al schrijvend hun ervaringen ordenen, hebben een groter werkgeheugen voor nieuwe informatie en ervaringen. Door het schrijven stimuleren we hersenfuncties die een stabiliserende werking hebben op onze geest. Oude herinneringen worden geordend en geherinterpreteerd. Daarom is schrijven in een aantal situaties een passend therapeutisch middel in traumaverwerking.
Schaamtevolle ervaringen stoppen we het liefst weg en zijn moeilijk te verwoorden door middel van gesproken taal. Schrijven is in deze gevallen makkelijker, omdat het voor de meeste mensen een veiliger gevoel geeft. Bij het schrijven gaat het overigens niet alleen om het gericht autobiografisch schrijven. Inmiddels is duidelijk dat, ook al schrijft iemand fictief, er toch onbewust veel van de persoon in het materiaal verwerkt wordt. Een cliënt die zelf een roman geschreven had en hierop negatieve reacties ontving, had hier duidelijk veel moeite mee. Na een analyse bleek dat er door de cliënt onbewust veel autobiografisch materiaal verwerkt was in de roman. In dit geval gaf het hierdoor een gevoel van persoonlijke afwijzing. Er kan dan ook worden gesteld, dat er in veel geschreven taal onbewust autobiografisch materiaal zit verweven.
Buiten dat het schrijven emotioneel een belangrijke meerwaarde heeft, is het ook van invloed op de lichamelijke conditie. Het werkt bloeddrukverlagend en het afweersysteem verbetert. Op zich niet vreemd, aangezien het emotionele welzijn en de lichamelijke conditie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
De schrijfvormen die gebruikt kunnen worden, zijn divers en het is hierbij goed aan te sluiten bij de belevingswereld van de cliënt. Voorbeelden van werkvormen met betrekking tot schrijven zijn: dagboek, stream, mindmap, gedicht, lied, sprookje, brief, wensboek of een levensverhaal.
Schrijven als vorm binnen de therapie is erg effectief. Een voorbeeld is een jongeman die het erg belangrijk vindt om te scoren en te winnen, met de neiging hieraan zijn identiteit te ontlenen. Na de opdracht om een lied te schrijven kwam er de voorzichtige reactie dat hij hier niet zo goed in is. In de periode hiervoor was er veel gesproken over de terugkeer naar zijn authentieke ‘ik’ en het belang van een evenwicht van het vrije kind en de volwassene in hem.
Hé, kleine jongen laat je spierballen eens zien,
het joch dat houdt van vechten, gaan we hem nog eens terug zien?
Hé, kleine jongen, je werd gevreesd door iedereen,
al was het angst of toch respect, tenminste niet alleen.
Hé, kleine jongen, wie wil je eigenlijk zijn?
Zelfs met zoveel lengte is het voor meerderen te klein.
Wie de kleine jongen is staat op het hart geschreven,
maar het heeft zich diep verstopt om de tijd te overleven.
Het verstand werkt al te lang apart,
het moet weer op zoek, naar het kleine jongenshart.
Meneer mag ik wat vragen, of heeft u het te druk?
U houdt niet van verveling maar geeft drukte nou geluk?
Meneer ik zal eens eerlijk zijn, naast u voel ik me klein,
waarom voelt het dat ik altijd flink bij u moet zijn?
Het jochie waar u tegen praat, is niet van het verleden,
ik zit in u, al jarenlang al ben ik vaak vermeden.
Fijn dat u weer naar mij vraagt,
ik was al bijna weggevaagd.
Laat mij u helpen want u bent vermoeid,
ik ben al die tijd, met u mee gegroeid.
Wie de kleine jongen is, staat op het hart geschreven,
maar verstoppen heeft weinig zin als zoeken wordt opgegeven.
Een volwassen man kan pas van start,
hand in hand, met z’n kleine jongenshart.
Dit is een mooi voorbeeld waarbij schrijven de cliënt heeft geholpen zelf zijn gedachten en gevoelens te ordenen. Voor de therapeut was dit tevens een bevestiging dat de boodschap goed was begrepen.
Waarom schrijven zo helend werkt
Schrijven geeft mensen de ruimte om gedachten en gevoelens te ordenen die anders lastig onder woorden te brengen zijn. Door regelmatig te schrijven, ontstaat er afstand tot moeilijke ervaringen, wat het verwerkingsproces ondersteunt. Meer artikelen over schrijven als therapeutisch middel vind je op PSC Magazine 2015. Voor meer achtergrond over deze vorm van therapie, zie Wikipedia over schrijftherapie.
