Inhoudsopgave
Chronische hyperventilatie is niet altijd een paniekaanval
Bij hyperventilatie denken de meeste mensen aan een acute paniekaanval: snel ademen, duizeligheid, tintelende vingers, misschien zelfs een papieren zak. Maar het overgrote deel van hyperventilatie speelt zich veel stiller af. Een Cochrane-review naar ademhalingsoefeningen bij hyperventilatiesyndroom liet zien dat mensen met dit patroon vaak chronisch net iets te snel en te oppervlakkig ademen, zonder dat er bij chronische hyperventilatie ooit een duidelijke “aanval” plaatsvindt.
De onderzoekers vonden wel aanwijzingen dat gerichte ademhalingsoefeningen de frequentie en ernst van klachten kunnen verminderen, al benadrukken ze dat er nog te weinig goed uitgevoerd onderzoek is om dit met zekerheid te zeggen. Dat wil zeggen dat het wel kan helpen bij chronische hyperventilatie, maar dat de wetenschap hier nog voorzichtig in is.
Structureel net iets te snel, zonder dat je het doorhebt
Bij chronische, milde hyperventilatie adem je structureel iets sneller of dieper dan je lichaam nodig heeft, vaak zonder dat je het zelf doorhebt. Het verschil met een acute hyperventilatie-aanval is dat er geen duidelijk startmoment is: er is geen paniek die plotseling omslaat in snel ademen, het patroon is bij chronische hyperventilatie gewoon je nieuwe, onbewuste basis geworden.
Het gevolg is dat je bloed structureel iets te weinig koolzuurgas (CO2) bevat. Dat klinkt onschuldig, maar CO2 speelt een belangrijke rol bij het reguleren van je bloedvaten en zenuwstelsel. Te laag CO2 over langere tijd, zoals bij chronische hyperventilatie, kan allerlei vage klachten geven die niet direct aan ademhaling doen denken.
Klachten die je niet meteen aan ademhaling koppelt
Denk aan chronische vermoeidheid, licht in het hoofd voelen, concentratieproblemen, een opgeblazen gevoel, tintelingen die af en toe opkomen, of een onrustig gevoel in de borst zonder duidelijke hartklachten. Omdat deze klachten zo algemeen zijn, wordt de link met ademhaling vaak niet gelegd, en gaan mensen langs allerlei specialisten voordat iemand daadwerkelijk naar het ademhalingspatroon kijkt.
Een aanwijzing voor chronische hyperventilatie is dat de klachten vaak wisselen met stress, houding of vermoeidheid, en dat ze niet consistent samenhangen met lichamelijke inspanning zoals bij bijvoorbeeld een hartaandoening.
Terug naar rustiger, lager ademen
De basis is vergelijkbaar met andere ademhalingsoefeningen: bewust vertragen, meer via je buik en minder via je borst ademen, en regelmatig even stilstaan bij je ademhaling gedurende de dag. Sommige mensen hebben baat bij een korte pauze na de uitademing, in plaats van meteen weer in te ademen.
Bouw dit rustig op, een paar keer per dag een paar minuten, in plaats van het in één keer helemaal te willen omgooien. Net als bij andere aangeleerde patronen kost het bij chronische hyperventilatie tijd voordat een rustiger ademhaling je nieuwe automatische stand wordt.
Als de klachten aanhouden: eerst naar de huisarts
Herken je deze vage klachten bij jezelf en houden ze aan? Ga dan eerst langs de huisarts om andere, lichamelijke oorzaken uit te sluiten: klachten als vermoeidheid, tintelingen of een onrustig gevoel op de borst kunnen ook andere achtergronden hebben die eerst even bekeken moeten worden.
Wordt een ademhalingspatroon als (mede)oorzaak gevonden, dan kan een verwijzing naar een ademhalingsfysiotherapeut helpen om er gericht mee aan de slag te gaan, in plaats van zelf te blijven puzzelen over de mogelijke oorzaak van chronische hyperventilatie.
Naast ademhalingsoefeningen kan het bij chronische hyperventilatie ook helpen om te kijken naar factoren die het patroon in stand houden, zoals langdurige stress, een hoge werkdruk of onverwerkte spanning. Ademhaling en emotionele toestand beïnvloeden elkaar wederzijds: een gejaagd leven leidt vaak tot een gejaagde ademhaling, en andersom kan een voortdurend te snelle ademhaling het gevoel van onrust juist in stand houden. Structureel iets doen aan de onderliggende stressbronnen versterkt daarom vaak het effect van ademhalingsoefeningen bij chronische hyperventilatie.
Een veelgemaakte fout is te denken dat een paar dagen oefenen al genoeg is om chronische hyperventilatie om te buigen. Omdat het gaat om een diep ingesleten automatisme, is consistentie belangrijker dan intensiteit: een paar minuten per dag, verspreid over meerdere weken tot maanden, levert bij chronische hyperventilatie doorgaans meer op dan één lange sessie per week. Sommige mensen gebruiken een app of een timer om zich er meerdere keren per dag aan te herinneren om bewust even bij de ademhaling stil te staan.
Voor meer achtergrond over verwante vormen van psychosociale therapie, zie de overzichtspagina over psychosociale therapie. Betrouwbare, onafhankelijke patiënteninformatie over te snel ademen en chronische hyperventilatie is te vinden op Thuisarts.nl, de website van de Nederlandse huisartsen.
Twijfel je of jouw klachten door chronische hyperventilatie komen of door iets anders, bespreek dit dan altijd eerst met de huisarts voordat je zelf met ademhalingsoefeningen aan de slag gaat. Zo voorkom je dat een andere, mogelijk lichamelijke oorzaak van je klachten over het hoofd wordt gezien.
Tot slot is het goed om te weten dat chronische hyperventilatie in de meeste gevallen geen gevaarlijke aandoening is, ook al voelen de klachten van chronische hyperventilatie soms behoorlijk verontrustend aan. Dat neemt niet weg dat de impact van chronische hyperventilatie op het dagelijks functioneren groot kan zijn, en dat het de moeite waard is om chronische hyperventilatie gericht aan te pakken in plaats van de klachten te blijven negeren.
