Fascia

David Lesondak is al 30 jaar gespecialiseerd in de behandeling van mensen met chronische pijn, pre- en postoperatieve problemen, het verbeteren van de fysieke prestaties en de behandeling van mensen die lijden aan kanker. Hij geeft lezingen en workshops op verschillende universiteiten, gezondheidsorganisaties en congressen over de hele wereld. David schreef de internationale bestseller Fascia: What it is and Why it Matters.

Fascia speelt een belangrijke rol in het hele lichaam en zijn communicatie. Je zou hem kunnen zien als beweegbare lijm/elastiekjes die de lagen en structuren van het lichaam met elkaar verbinden. In die hoedanigheid speelt hij een rol bij: rug- en nekklachten, spier- en gewrichtspijnen, verklevingen, somatische klachten, vage pijnen, stressproblemen, sportblessures en sport-gerelateerde bewegingsproblemen.

Fascia en de organen

‘Als het craniale brein denkt dat het omgeven wordt door een kenbare wereld die beheerst kan worden, is het brein in onze buik in contact met het mysterie van de wereld. Het feit dat het tweede brein de afgelopen eeuw door de geneeskunde driemaal ontdekt is, vergeten werd en herontdekt werd, laat zien hoe gecompliceerd onze relatie met onze fysieke intelligentie is.’
— Amnon Buchbinder

Voeding, mijn beste Watson!

De viscerale fascia, ook bekend als de binnenste fascia, is gecompliceerd en niet vanwege de basale structuur. In feite weerspiegelt de organisatie van de binnenste fascia de fasciale lay-out van zowel de fascia van de zenuwen als die van de spieren. Hij is gecompliceerd vanwege alle wendingen en omgevingen waarin hij zich bevindt.

Van het begin tot het eind bedekt de viscerale fascia het terrein vanaf de schedelbasis tot de bodem van de bekkenholte. Plat gezegd zou je kunnen zeggen van je mond tot je kont. Die doorgang als geheel beheerst het voedingskanaal, maar vanuit een fasciaal perspectief hebben we ook te maken met longen, hart en nieren. Het zijn vluchthavens vanaf de voedingssnelweg, maar ze maken nog steeds deel uit van het hele systeem.

De basis

De viscerale fascia (ook bekend als de binnenste fascia of het subsereus membraan) omvat de organen in de lichaamsholte. De organen liggen gewikkeld in een dubbele laag fascia waar een glijdende laag tussen ligt. De buitenste laag fascia heet de pariëtale laag.

Het middelste deel heet het sereus membraan en is vergelijkbaar met de glijdende laag fascia tussen de spieren. De diepste laag, die vaak ook de ‘huid’ van het orgaan wordt genoemd, is de viscerale laag. Deze laag is enigszins vergelijkbaar met het epimysium dat om de spier heen ligt. Deze laag heeft altijd een specifieke naam, zoals pericardium om het zakje rond het hart aan te duiden, of mesenterium voor de laag rond de ingewanden.

Houd in gedachten dat dit alles een doorlopend weefsel is en dat het verbonden is met de rest van het fasciale net. Simpel gezegd is het een beschermende dubbelwandige zak om elk orgaan met een glijdende laag in het midden, om alles goed gesmeerd en beweeglijk te houden. Er zijn ook speciale verdikkingen in de viscerale fascia die we kennen als ‘ligamenten’ omdat ze als ligamenten functioneren. Als de lever niet iets kon bewegen binnen het lichaam, zou het onprettig zijn om te bukken, laat staan om te dansen.

Van bovenaf gezien

Vanaf het fasciaweefsel rond de opening van de neusholte en de mond ontmoeten we als eerste de farynx en zijn aanhechtingen aan de schedelbasis. We zetten onze afdaling voort door een doorgaande verticale schacht, langs de diepste spieren in de hals (longus colli, longus capitis), tot we de thorax bereiken, waar het weefsel zich vertakt en het borstvlies vormt, wat feitelijk de fasciale huid is rond de longen. Dit omvat tevens een fasciale bekleding rond de bronchiën binnen in de longen, die trouwens een heel tennisveld zouden bedekken als je ze zou verwijderen en plat zou strijken.

Tussen de longen en hun pleura ligt het mediastinum – het zakje van bindweefsel dat aan de voorkant het hart omsluit, maar dat aan de achterzijde tevens de aorta, esophagus en trachea omhult. Intussen vinden we midden in het mediastinum het pericard, dat het epimysium is van die allerbelangrijkste spier, het hart.

Het hart als fasciaal orgaan

We leren dat het hart een pomp is. Het is een bloedpomp zonder welke geen leven mogelijk is. Het is een pomp waarvan we, om zijn gezondheid te meten, kunnen bijhouden hoeveel bloed naar binnen en naar buiten stroomt. Ergens in de tijd zijn we vergeten dat het hart een spier is en zijn we begonnen het te zien als orgaan, maar het hart is een spier. Dit betekent dat het een extracellulaire matrix (ECM) heeft. De belangrijkste bestanddelen van de ECM van het hart zijn de collagenen type I en III. Te veel collageen in het hart correleert met spierstijfheid in het hart, maar ook met diastolische en systolische disfuncties.

Het spierweefsel van het hart noemen we myocard. De meest voorkomende cel in het myocard is de fibroblast. De fibroblasten in het hart voeren in het fasciale net alle taken uit die je van een fibroblast verwacht. En wanneer het hart onder extreme belasting staat, kunnen fibroblasten zich via epitheliaal-mesenchymale transitie (EMT) omvormen tot myofibroblasten voor het hart, die mobieler en contractieler zijn en die een groter vermogen hebben voor het produceren van matrixproteïnen zoals TGF-bèta1. De mogelijke relatie tussen ECM-omvorming, fibroblasten in het hart en aandoeningen aan het hart, is een gebied waarvoor toenemende interesse is.

Stamcelgebaseerde therapieën zijn eveneens een gebied waarvoor toenemende interesse is. Voor mensen bij wie het hart zozeer beschadigd is dat ze geen harttransplantatie kunnen krijgen, is medicatie meestal de enige oplossing. Al is er ook nog een meer experimentele optie, waar de eigen stamcellen van een patiënt worden geïnjecteerd in het hart om te zien of dat op de een of andere manier voor reparatie kan zorgen. Gek genoeg laten objectieve tests niet altijd meetbare verbeteringen zien die overeenstemmen met de positieve resultaten die sommige proefpersonen met stamceltherapieën hebben bereikt. Sommige wetenschappers maken zich terecht zorgen dat de data verkeerd zijn weergegeven en dat stamceltherapie voor hartkwalen om commerciële redenen is opgeblazen. Op dit moment lijkt de therapievorm veelbelovend, maar hij is ook controversieel.

Boekfragment uit: Fascia. Wat het is en wat het doet. David Lesondak. www.samsarabooks.com