Neuroplasticiteit en meditatie staan centraal in dit nieuwe boek van neuropsycholoog en meditatieleraar Rick Hanson, de opvolger van zijn eerdere bestseller Boeddha’s brein. Wie zich verdiept in neuroplasticiteit en meditatie, ontdekt in dit boek een uitgebreide praktische uitwerking van dat onderzoeksveld.
De bedoeling is om je in zeven simpele stappen te leren hoe je je brein zo kan herprogrammeren dat je immuun wordt voor lijden, weerbaar bent tegen stress, oude wonden heelt en in vrede met jezelf leeft. Daarmee belooft hij nogal wat. Bovendien is het de vraag of alle lezers zijn aanbevolen stappen inderdaad als ‘simpel’ ervaren. Dat zal toch voornamelijk afhangen van iemands bewustzijnsniveau en de mate waarin hij of zij al aan zichzelf heeft gewerkt.
De zeven stappen van Neurodharma
Elk van deze zeven stappen bouwt volgens Hanson voort op inzichten uit zowel de neurowetenschap als de boeddhistische contemplatieve traditie. Ze zijn niet bedoeld als een rigide checklist, maar als een raamwerk waarmee je stap voor stap meer innerlijke rust, veerkracht en verbondenheid kunt opbouwen.
De zeven stappen zijn:
• stabiliseer je geest
• verwarm het hart
• rust in volheid
• heel zijn
• ontvang nuheid
• open je in Alheid
• vind tijdloosheid
Door de Amerikaanse schrijfster, activiste en priesteres Angel Kyodo Williams te citeren, legt Hanson uit wat hij onder dharma verstaat: ‘Inzicht in en diepgaand onderzoek naar de ware aard van de werkelijkheid is niet exclusief boeddhistisch. De dharma is waarheid. De enige keuze die we werkelijk hebben, is of we ons tot de waarheid willen leren verhouden of in onwetendheid willen leven.’ Hij voegt daaraan toe dat de waarheid niet het eigendom is van een bepaalde traditie, maar van iedereen.
Neuroplasticiteit en meditatie in de praktijk
Hij gebruikt dharma als aanpak om zeven manieren van ‘zijn’ te onderzoeken die de kern van ontwaken vormen. Het verkregen inzicht kan je gebruiken om de manieren in jezelf te versterken. Verder geeft hij onder andere een uiteenzetting van hoe we onszelf als mens lijden bezorgen, hoe neuroplasticiteit in onze hersenen werkt en hoe je je hersenen kan veranderen door meditatie.
Elk hoofdstuk dat is gewijd aan een van de zeven stappen, begint hij met een inleiding. Daarna volgen verschillende oefeningen voor meditaties, zelfkennis, gronden, ademen, zelfacceptaties en enorm veel meer. Geen boek dat lekker vlot wegleest, maar in principe meer aan een studieboek doet denken. Je leest het niet, je gebruikt het.
Wat onderzoek zegt over meditatie en het brein
Hansons claims over neuroplasticiteit sluiten aan bij een groeiend onderzoeksveld. Neurowetenschapper Sara Lazar van Harvard Medical School toonde met MRI-scans aan dat regelmatige meditatiebeoefening samenhangt met een dikkere hersenschors in gebieden die betrokken zijn bij aandacht en emotieregulatie. Onderzoek van Richard Davidson aan de University of Wisconsin-Madison naar ervaren meditatiebeoefenaars laat bovendien zien dat langdurige meditatie de activiteit in met stress geassocieerde hersengebieden, zoals de amygdala, kan verminderen.
Dat betekent niet dat meditatie een wondermiddel is dat lijden simpelweg ‘uitschakelt’, zoals de titel van het boek soms suggereert. De effecten zijn doorgaans geleidelijk en vragen, zoals Hanson zelf ook benadrukt, om consistente oefening over langere tijd. Meer boekrecensies en verhalen over mindfulness en mentale gezondheid lees je in ons NWP Magazine overzicht.
Een boek om te gebruiken, niet alleen te lezen
Wil je je leven verrijken met wat Hanson je aanreikt, dan is het duidelijk dat je voor zijn boodschap open moet staan en ook bereid bent tijd uit te trekken voor de oefeningen. Anders blijft het bij een theoretisch verhaal, terwijl de kracht van dit boek juist zit in praktisch toepassen en gemotiveerd aan jezelf werken. Niet voor niets meldt hij dan ook in het eerste gedeelte dat hij het boek de structuur van een retraite heeft gegeven.
De conclusie is dat Rick Hanson hiermee een omvangrijk en solide werk heeft afgeleverd dat bewondering afdwingt en dat hem veel tijd en energie moet hebben gekost om in elkaar te zetten. Neemt niet weg dat je als lezer wel zin moet hebben in een boek met zoveel oefeningen.
Neurodharma
Een wetenschappelijke benadering van de boeddhistische weg
Rick Hanson
Uitgeverij Ten Have
ISBN 9789025908799
Recensie door: Ria Teeuw
Veelgestelde vragen
Wat bedoelt Rick Hanson met neuroplasticiteit?
Neuroplasticiteit is het vermogen van de hersenen om zich structureel en functioneel aan te passen door ervaring. Hanson stelt dat je met gerichte mentale oefeningen, zoals meditatie, deze plasticiteit kunt benutten om positieve mentale patronen te versterken.
Is Neurodharma geschikt voor beginners in meditatie?
Het boek is toegankelijker voor mensen die al enige ervaring hebben met meditatie of zelfreflectie. Voor complete beginners kan de hoeveelheid oefeningen en de dichte, studieboekachtige opzet in het begin overweldigend zijn.
Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over meditatie en stress?
Diverse studies, waaronder werk van Sara Lazar en Richard Davidson, laten zien dat langdurige meditatiebeoefening kan samenhangen met veranderingen in hersengebieden die betrokken zijn bij aandacht, emotieregulatie en stressrespons, al zijn de effecten meestal geleidelijk en persoonsafhankelijk.
Hoeveel tijd moet je dagelijks besteden aan de oefeningen uit het boek?
Hanson geeft geen strikte tijdsindicatie, maar benadrukt consistentie boven duur: korte, regelmatige oefenmomenten van tien tot twintig minuten leveren volgens onderzoek naar neuroplasticiteit en meditatie doorgaans meer op dan sporadische, lange sessies.
