Een andere kijk

Filosofie en psychologie raken elkaar precies op het punt waar dit verhaal begint. Steeds meer verlang ik terug naar de tijd dat er genoeg tijd, ruimte en geld was in de geestelijke gezondheidszorg. De tijd waarin niet alleen de diagnose en het aantal minuten voor een behandeling centraal staan. Maar het gesprek waar het veel meer gaat over de vraag: ‘Wat is je overkomen’, wat is jouw diepste pijn en wat is jouw diepste verlangen?’

Dit verhaal biedt een andere kijk op wat we gewend zijn te denken over zorg, diagnose en behandeling.

We meten, diagnosticeren en behandelen, maar wat zijn we nou eigenlijk aan het doen? Als we ons die vraag stellen, begeven we ons op het filosofische vlak. Een verstillende vraag. Dan raakt de psychologie de filosofie, de oorsprong van het denken over ons zijn en over onze pijn. De eerste psychologen waren immers filosofen.

Er is weinig besef van het belang voor een filosofische blik in gangbare psychologische interventies. We worstelen allemaal met het leven, met onszelf, met relaties, met wat we ten diepste verlangen maar niet krijgen. Met trauma en verlies. Met de vraag wat we hier allemaal met elkaar aan het doen zijn. Hele normale existentiële vragen, waar we steeds meer hulp voor vragen, alleen de antwoorden vinden we niet in de DSM-V, niet in de GGZ.

En voor die existentiële vragen is geen diagnose nodig. Alhoewel een heel grote groepering dat wel steeds vaker eist. Stante pede, ik wil een oplossing voor mijn lijden en daar moet een psycholoog maar voor zorgen. Wat echter meer waarde zou kunnen toevoegen, is een filosofische aanpak in aanvulling op de psychologie. Een aanpak met veel meer focus op het verklaren van hoe het leven nou eigenlijk werkelijk in elkaar zit en hoe we ons daarmee moeten leren verhouden. En dan in het bijzonder hoe we ons moeten verhouden tot elkaar. Filosofie als antwoord op het waarom en psychologie over het hoe en het wat van de menselijke geest en het menselijk gedrag.

Anita Laumann is integratief therapeut, poh-ggz, docent social work, schreef in 2020 het boekje De kunst van veerkracht, schildert, schrijft theaterstukken, woont samen met Joop en poes Isabelletje en is Omanita van 5 bonuskleinkinderen. www.authenticum.nl

Filosofie en psychologie in het kort

Filosofie en psychologie zijn van oorsprong met elkaar verweven: de eerste psychologen waren filosofen, en de grote vragen over lijden, zingeving en verlangen zijn filosofisch van aard. Wanneer filosofie en psychologie weer dichter bij elkaar komen, ontstaat er ruimte voor een ander gesprek in de zorg: niet alleen meten en diagnosticeren, maar ook stilstaan bij de vraag wat iemand ten diepste is overkomen. Deze verbinding tussen filosofie en psychologie biedt behandelaren en cliënten een taal voor wat protocollen vaak niet kunnen vangen.

Wie meer wil lezen over de achtergrond van geestelijke gezondheidszorg in Nederland, kan terecht bij het Trimbos-instituut. Benieuwd naar een ander perspectief op de kracht van onze gedachten? Lees dan ook De kracht van het denken.

Waarom een andere kijk nodig is

Een andere kijk op filosofie en psychologie helpt om verder te kijken dan het protocol en de klok. Wie bereid is om een andere kijk toe te laten, ontdekt dat het gesprek over pijn en verlangen minstens zo belangrijk is als de diagnose zelf.

Deze andere kijk vraagt om ruimte, aandacht en tijd binnen de geestelijke gezondheidszorg. Meer weten over de achtergrond van dit gedachtegoed? Lees ook De kracht van het denken of bekijk de informatie van het Trimbos-instituut.

Wat een andere kijk in de praktijk betekent

In de praktijk betekent een andere kijk dat hulpverlener en cliënt samen op zoek gaan naar betekenis, in plaats van alleen naar een label. Een andere kijk vraagt niet om meer protocollen, maar om meer aandacht voor het verhaal achter de klachten. Zo ontstaat ruimte voor herstel dat verder gaat dan symptoombestrijding alleen.