Het gevoel doet ertoe

SOLK staat voor Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten. Het gaat om klachten als pijn in spieren en gewrichten, vermoeidheid, oorsuizen, chronische infecties en stemmingsproblemen, die zonder duidelijk aanwijsbare medische reden ontstaan en vaak chronisch worden. Wereldwijd lijden miljoenen mensen aan deze en andere onbegrepen lichamelijke klachten. Er kunnen jaren van therapie en medicatie overheen gaan zonder dat de klachten echt overgaan. Door anders naar emoties, stress en trauma te kijken, en te erkennen dat deze vaak aan lichamelijke klachten ten grondslag kunnen liggen, is herstel mogelijk.

Ook Saskia de Bruin had jarenlang last van onverklaarbare lichamelijke klachten. Haar zoektocht naar herstel bracht haar uiteindelijk bij haar gevoel. Ze ontdekte dat lichamelijke klachten kunnen ontstaan door diep relevante emoties die we niet erkennen, niet durven uiten en niet durven voelen. Ook maakte ze kennis met voormalig neuroloog Marten Klaver. Hij ziet SOLK niet als onbegrepen klachten, maar als een ontregeling in het emotionele systeem. Met behulp van zijn inzichten ontstaat er een weg naar herstel van klachten en een rijker en meer gevoelvol leven.

SOLK-klachten zijn in hun essentie eenvoudig

Onbegrepen klachten zonder medische oorzaak ontstaan vanuit hevige spanning die te maken heeft met ons diepe echte zelf, dat klem is geraakt.

Dat klem zitten kán ontstaan zijn door een trauma dat ooit is meegemaakt. Verdrongen of niet, het laat sporen na die bewaard zijn in ons lichaam. Sporen die spanning veroorzaken en die nieuwe ervaringen pijnlijk kunnen verhevigen, zonder dat we ons er bewust van zijn. Wanneer de oorspronkelijke emoties die horen bij het trauma, geen uitweg hebben gevonden in een gezonde en helende expressie, kan de spanning lichaamsfuncties gaan storen en zo klachten laten ontstaan. Klachten die we niet begrijpen maar die wel een signaal zijn van innerlijke ontreddering. Trauma’s hebben wijze hulp nodig om te kunnen herstellen.

Maar onbegrepen klachten hebben lang niet altijd te maken met een onverwerkt trauma. Veel vaker hebben klachten te maken met een conflict tussen twee existentiële menselijke kernbehoeftes (een conflict dat wel als traumatisch ervaren kan worden). In ieder mens zijn deze twee behoeftes aanwezig:

• Het verlangen naar authenticiteit, echtheid, waarachtigheid, kunnen zijn wie je ten diepste bent.
• Het verlangen naar verbinding met medemensen, met de groep, met de stam, het verlangen erbij te horen en geaccepteerd te worden.

Voor bijna ieder van ons ontstaat zo nu en dan meer of minder spanning tussen die twee kernbehoeftes. Onze echtheid was mogelijk ooit niet welkom. We leerden onszelf aan te passen, onszelf te verloochenen, minder echt te zijn om onze verbondenheid met de ander(en) veilig te stellen. We leerden: om geaccepteerd te zijn moet ik mezelf geweld aandoen. Ik moet iets proberen wel te zijn dat ik niet ben. Of ik moet iets proberen niet te zijn dat ik wel ben. Ik moet mijn best doen of ik moet me inhouden. Dit doen we vanuit de angst: als ik echt ben, loop ik het gevaar verlaten te worden. En vaak zijn we werkelijk in meer of mindere mate verlaten, verwaarloosd, bezet, gemanipuleerd, geïndoctrineerd, gesocialiseerd, buitengesloten, gepest, verraden, gepusht of gedwongen om ons anders voor te doen dan wie we ten diepste zijn.

Ook leven we momenteel in een tijd waarin het erbij willen horen en onze authenticiteit enorm onder druk staan. We leven in een maatschappij met een sterke nadruk op onze ik-ontplooiing, terwijl de sociale samenhang, ons wij-gevoel, verarmt. Dat versterkt de spanning tussen je authenticiteit en het erbij willen horen. Want je moet wel voldoen. Doe je wel voldoende om te voldoen? Het wordt dan een tegenstelling: gehoorzaam ik aan mijn diepste ik, of gehoorzaam ik aan de groep? Koers ik op mijn innerlijk kompas of op het kompas van deze tijd?

Aan de ene kant vraagt deze tijd ons om echt, authentiek, origineel, anders, eigen, bijzonder, influencer, innovatief, hip te zijn. Aan de andere kant zit onze wereld vol nepberichten, fotoshopbeelden, geretoucheerde foto’s, virtual reality, second lives, Instagram en Facebook, schijnsucces en leeg geluk. We moeten echt en origineel zijn maar tegelijk zoals alle anderen, anders lopen we het risico voor loser of kneus uitgemaakt te worden. Onze vergissingen blijven levenslang vindbaar op internet, onze kwetsbaarheid kan tegen ons gebruikt worden en we lopen veel meer risico om belachelijk gemaakt te worden en beschadigd te raken.

Door onze levensloop en door de tijd waarin we leven, ontstaat zo bij veel mensen een diepe spanning. Want het risico op verlating (of het werkelijk buitengesloten en verlaten te worden) doet echt pijn en is onverdraaglijk. Vanuit ons overlevingsinstinct is verlating verbonden met overlevingsgevaar. Bij verlating worden dezelfde hersengebieden geprikkeld als bij fysieke pijn. Verlating of de angst daarvoor doen dus werkelijk pijn. Niet alleen wanneer de ander ons authentieke ik niet wil erkennen of kan accepteren, ook wanneer we zelf ons eigen authentieke ik wegcijferen, verbergen of niet kunnen accepteren, voelen we ons verlaten.

Zo leren we leven in een spagaat tussen ons verlangen naar echt zijn en ons verlangen naar verbinding (en dus veiligheid). Deze spanning, dit innerlijke conflict, doet pijn. Pijn die vaak te heftig is om ons gewaar te zijn. Instinctief verdringen we de spanning en de pijn naar ons onderbewuste, we passen ons aan en leven door. We overleven. Maar tegen welke prijs? De oude bronnen van de spanning, de reden waarom we in de spagaat terecht zijn gekomen, raken ook verborgen in ons onbewuste. En ons huidige aanpassingsgedrag, van onszelf geweld aandoen om de spagaat vol te houden, blijft ook vaak buiten ons gewaarzijn.

Dit overleven kan lange tijd redelijk goed gaan. Tot er iets gebeurt dat het oude prikkelt, tot er een laatste druppel is, tot de weegschaal te ver doorslaat naar spanning, tot de spagaat niet meer vol te houden is. Wanneer we te ver van onze echtheid afdrijven, ontstaat er een kantelpunt. De spanning tussen onze gezonde natuurlijke behoefte aan echtheid en ons verlangen naar verbinding wordt te groot en ons wijze lichaam grijpt in.

Ons lichaam begint de waarheid over de te grote spanning uit te drukken in alle mogelijke klachten. Klachten zonder medische oorzaak, klachten met een existentiële oorzaak. Het lichaam doet een ultieme poging om aandacht te vragen voor het innerlijke conflict. Ons lichaam is veel wijzer dan ons denken ooit kan worden. Het leidt ons als een gids door het leven, met de bedoeling dat we tot volle bloei kunnen komen, authentiek én verbonden. Ons lichaam probeert de waarheid te onthullen over het doorgeschoten overlevingsgedrag. Het doet dit door de spanning en pijn van het dilemma te belichamen in klachten.

Het is heel goed verklaarbaar hoe dit mogelijk is. Zoals we buikpijn krijgen van een te grote uitdaging, hebben we nu klachten door een te grote aanpassing van onszelf om afwijzing te voorkomen. Het ontstaan van de klachten gebeurt via ons limbisch systeem, ons emotionele brein waar zowel emoties ontspringen als ook allerlei lichaamsfuncties worden aangestuurd.

Verdrongen authentieke emoties verstoren bepaalde lichaamsfuncties en creëren klachten. Het lichaam is zo wijs, het onthult wat wij proberen te verbergen, het onthult de spagaat die we trachten vol te houden. De waarheid is dat je jezelf te veel geweld aan doet in pogingen om geaccepteerd te blijven en afwijzing te voorkomen. Iets in ons is gaan geloven dat we anders moeten zijn dan we ten diepste zijn, we kampen met een negatief zelfbeeld. Mogelijk is je ooit zelfs werkelijk geweld aangedaan en ben je dit buiten je bewustzijn om gaan voortzetten. Het uiterlijke geweld is innerlijk geworden. Je bent je eigen vijand geworden.

SOLK-klachten proberen je terug te voeren naar je eigen levenskracht. Ze wijzen je op de innerlijke spagaat en dringen aan op authenticiteit. Het leven kan niet tieren als er sprake is van onechtheid (van een te grote aanpassing). Het leven wil hoe dan ook helen. Alles in de natuur is uit op heelheid, groei, bloei, op voortduren, op lijfsbehoud. Dat de klachten de aandacht vragen wil zeggen dat het leven in ons, onze levenskracht, een poging doet ons een weg naar heelheid te wijzen. De kunst is de boodschappen van het lichaam te herkennen, te erkennen en te onderzoeken.

Om deze helende zoektocht aan te gaan is het fijn een wijze gids/coach/therapeut/leraar te hebben die ervaring heeft met deze zoektocht en zelf heeft geleerd authentiek te kunnen leven. We hebben iemand nodig die de weg kent en die ons kan vertellen dat we niet fysiek stuk zijn, maar dat we zijn stukgelopen op een weg die ons verwijdert van wie we werkelijk ten diepste zijn.

Omdat het lichaam wijzer is dan het hoofd en veel gevoel heeft voor wat echt is en wat niet, helpt een emotiegerichte en lichaamsgerichte aanpak van SOLK het meest. Ons denken kan ons om de tuin leiden, onze aan de oppervlakte liggende gevoelens kunnen verwarring zaaien, beperkende overtuigingen kunnen ons in kringetjes doen ronddraaien, piekeren en een negatief zelfbeeld kunnen ons de verkeerde kant op wijzen. Allemaal belangrijk om te ontmantelen. Maar het lichaam kan niet liegen. Het wijze lichaam weerspiegelt altijd wat waar is (voor ons) en wat niet.

We hebben het nodig weer in contact te komen met onze eigen diepe authentieke waarheid en ons lichaamsgevoel wijst ons de weg:

• JA laat het lichaam weten met een gevoel van expansie, het ervaren van ruimte, een diepe buikademhaling, een gevoel van uit te willen reiken.
• NEE laat het lichaam weten met een gevoel van contractie, het ervaren van krapte, een oppervlakkige hoge adem, een gevoel van zich terug te willen trekken.

Ons lichaam kan spreken via gewaarwordingen, lichamelijke sensaties, symbolische beelden, plotseling opkomende herinneringen, dromen, aha-ervaringen, verademing, emoties die plotseling weer de weg naar buiten vinden. Soms zijn de signalen heel sterk, maar vaker zijn ze subtiel en gevoelig. Als we te veel in ons hoofd leven zien we ze gemakkelijk over het hoofd. Ons hoofd maakt dan te veel kabaal. Ons hoofd wil veilig zijn, ons lichaam verlangt naar echtheid. We leven in een tijd waarin voortdurend prikkels van buitenaf komen. Van alles vraagt onze aandacht, ook dat helpt niet mee.

De deur naar onze waarheid gaat naar binnen open, de aandacht moet naar binnen gericht worden, want je bent het zelf die de weg naar echtheid het beste kent. Omdat die innerlijke belevingswereld voor velen van ons een onbekend gebied is, kan een ervaren gids je helpen je weg te vinden, zoals Ariadne in het labyrint in de mythe van de Minotaurus. Misschien is onze innerlijke belevingswereld, onze ware natuur, wel een laatste stukje ongerepte natuur, moeten we niet langer leren het te cultiveren (aan te passen) maar leren ernaar te luisteren en er zorgvuldig mee omgaan. Omdat het vol bronnen van wijsheid en welbevinden zit.

Lichaam en geest zijn één. Het gevoel, met name het lichaamsgewaarzijn, vormt de brug tussen lichaam en geest. Wat we denken uit zich in ons lichaam en we voelen met ons lichaam wat we denken. Wat we voelen, beïnvloedt ons denken. Het gevoel vormt de brug. Onze adem is de reflectie van deze brug. Alle spanning tussen wie we zijn en wat we proberen te zijn, geeft direct een reactie in het lichaamsgewaarzijn en in de adem. Het lichaam verstrakt, de adem wordt oppervlakkig als er iets niet klopt. Samen met een goede gids/coach/therapeut/leraar kunnen we ons lichaam opnieuw leren verstaan. We hebben een gids nodig die onze echtheid kan verwelkomen en ons het gevoel van acceptatie kan geven bij alles wat opkomt in onze zoektocht naar heelheid.

Vanuit onze omgeving, de gids, de therapeut of de helende groep om ons heen is het dan belangrijk dat die authentieke expressie wordt ontvangen, gezien, gehoord, geaccepteerd, erkend, omarmd. Zo kunnen we opnieuw leren dat onze echtheid welkom is en dat er geen gevaar is voor afwijzing.

Zo ontstaat een helende mogelijkheid. Als er klachten zijn die we liever niet zouden voelen, vraagt ons lichaam ons juist om meer te gaan voelen. Het vraagt ons om naar binnen te voelen hoe we in ons leven in de knel zijn geraakt. Het wil ons laten weten hoe ons verlangen naar echtheid en acceptatie onder ondraaglijke spanning is komen te staan.

Het zou natuurlijk geweldig zijn om in een wereld te leven waar authenticiteit altijd alle ruimte krijgt, waarin we liefdevol worden omhuld, geaccepteerd en aangemoedigd. Dan zouden onze klachten niet nodig zijn. Dan zouden we het gevoel hebben ‘thuis te zijn’ in ons leven. Jezelf kunnen zijn en je tegelijk geaccepteerd weten en voelen, dat is thuiskomen. Soms bevinden we ons in zo’n omgeving. Dan komen mensen op een prachtige manier tot bloei. Maar veel vaker bevinden we ons niet in zo’n omgeving en dan vraagt het leven ons om onze ontreddering te helen, te herstellen en op die manier iemand te worden die deze liefdevolle accepterende ruimte aan anderen kan bieden. Wanneer je de weg naar je echtheid verloren bent en hem terugvindt, ontwikkel je een bijzondere kracht. De kracht anderen te helpen hetzelfde te doen. De kracht anderen te helpen om thuis te komen.

Het gaat om steeds opnieuw ruimte maken voor dát wat echt is. De ander helpen ruimte te maken en de balans te herstellen tussen authenticiteit en verbondenheid is het doel van een goeie gids/hulpverlener. Wanneer je werkelijk bent bijgestaan en weer heel wordt, kun je zelf dagelijks ruimte maken. Je steeds weer even afvragen: wat speelt er, hoe is het met de balans tussen echtheid en verbondenheid, ben ik gerust, ongerust, zit er iets klem, zit iets in de weg? Wat laat mijn lichaam me weten? Het lichaam onthult steeds weer de waarheid. Je leert ernaar luisteren en ernaar te handelen.

Echtheid en acceptatie van wat waarachtig is breiden zich uit waar ze maar verschijnen. Een accepterende omgeving nodigt echtheid uit, echtheid geeft anderen moed zichzelf te onthullen. Zo kan onze wereld wat heler en wat echter worden. Een veilig thuis. En dan hebben we geen klachten meer nodig, behalve wanneer we weer even de weg kwijtraken.

Ons lichaam is ons kompas. Het geeft altijd het authentieke noorden aan.

Dit is een voorproefje uit het boek SOLK van Saskia de Bruin. Uitgeverij AnkhHermes, ISBN 9789020216929.

Over het herstel van haar onbegrepen lichamelijke klachten schreef Saskia de Bruin al eerder Weg van de pijn. Met het nieuwe boek SOLK wil zij zoveel mogelijk mensen bewust maken en helpen bij hun herstel. Ook hoopt ze, in samenwerking met stichting Emovere, een bijdrage te leveren aan een breder en meer holistisch perspectief op deze klachten door medici en paramedici. Naast auteur van boeken en kaartensets geeft zij trainingen mindfulness, dancefulness en writefulness.