De Zorgknop

Nestor onder de Nederlandstalige gecertificeerde trainers in Geweldloze of Verbindende Communicatie. Na ruim 30 jaar op managementniveau actief te zijn geweest ging hij opnieuw naar school. Zijn studie in neuro-emotionele integratie, natuurgeneeskunde en masterpractitioner NLP brachten de titel ‘Vitaliteitscoach’.

Op 1 januari 1998 begon hij met VINE-training en coaching, en in augustus van dat jaar kwam hij voor het eerst in aanraking met het gedachtegoed Geweldloze Communicatie van Marshall Rosenberg. In 1999 werd Jan door Marshall Rosenberg als trainer Geweldloze Communicatie gecertificeerd. Aansluitend daaraan heeft hij nog ruim 500 trainingsuren besteed aan het eigen maken van dit materiaal. Sinds 1998 zijn er duizenden uren aan training en begeleidingservaring opgebouwd waar velen dankbaar gebruik van hebben gemaakt. Op YouTube zijn een dertiental interviewgesprekken gepubliceerd. Zijn trainerservaring omvat rechters, officieren van justitie, nationale politie, juristen, mediators, gemeenteambtenaren, ambtelijk secretarissen, ministeriële medewerkers, zorginstellingen, vrijwilligersorganisaties, woningbouwstichtingen, technische adviseurs en vele anderen. Sinds 2007 gaf hij 17 maal training in respectievelijk Kenia, Zuid-Afrika en Sierra Leone.

Recentelijk was hij in Istanbul om te werken met de Gezamenlijke Syrische Oppositiepartijen om ze te ondersteunen in de gesprekken die ze in Genève aan de onderhandelingstafel voeren met de afgevaardigden van President Assad. In oktober 2016 was hij als gast van de universiteit van Kiev in Oekraïne om bij te dragen aan het oplossen van interreligieuze conflicten.

De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens. Wie kent deze uitspraak niet? Ons leven lijkt ermee doorspekt. We doen iets waar we spijt van hebben en dan nemen we ons voor om het een volgende keer anders te doen. Om er, als het dan zover is, achter te komen dat er eigenlijk niets veranderd is in ons gedrag. Hoe zou dat nu komen? Welk mechanisme is er aan het werk?

Het gedachtegoed van Marshall Rosenberg dat hij ooit “Nonviolent Communication” noemde en ikzelf in het Nederlands graag adresseer als “Verbindend Communiceren”, heeft mij in de loop der jaren een antwoord op voorgaande vragen gegeven. De grondgedachte achter Verbindend Communiceren is: “Wat leeft er in mij, wat leeft er in jou en wat kan ik doen om het voor ons beiden (nog) leuker te maken?”

En daar staat wezenlijk iets anders dan: Wat denk ik, wat denk jij en wat kan ik doen om het voor ons beiden nog leuker te maken? Het denken geeft op zich niet weer wat er zich in mij afspeelt. Natuurlijk heb ik mijn hersenfuncties nodig om wat er in mij leeft, te herkennen en woorden te geven, echter mijn hersenfuncties zijn in wezen iets anders dan mijn denken.

In mijn denken leven onder meer mijn oordelen, interpretaties, overtuigingen, alle nare en plezierige ervaringen en oude (overlevings)strategieën. En die zijn, in ieder geval bij mij, redelijk hardnekkig.

Anders is het als ik contact maak met wat iets mij doet, wat ik erbij voel en hoe mijn verlangens er op dat moment uitzien. In het laatste geval kan ik reageren op wat dan ook vanuit wat er NU in mij leeft en niet vanuit hoe iets hoort, omdat ik dat nu eenmaal in het verleden zelf zo geleerd heb. Ik kan dan de ander ook zien in het NU, wat er voor gevoelens en behoeften in die ander wakker zijn en wat maakt dat hij/zij doet wat ik waarneem. En afstemmen over beider behoeften en verlangens.

Rosenberg, de ontwikkelaar van Geweldloze of Verbindende Communicatie, spreekt over het feit dat een mens in zijn of haar leven nooit iets hóórt te doen of móet doen. Dus ook niets hóeft! Voor jou zorgen dus ook niet.

Hoe ik dat kan rijmen met een wereld die aan elkaar hangt van zorgen voor elkaar? Het lijkt simpel en het is tegelijkertijd niet makkelijk. Laat mij trachten het uit te leggen.

Manfred Max-Neef, een Chileense wetenschapper, bestudeerde de universele menselijke behoeften en kwam op zo’n kleine 50 stuks uit. Behoeften die ieder mens heeft, ongeacht ras, huidskleur of geloofsovertuiging. Sterker nog, het werd hem duidelijk dat onder al ons gedrag minimaal een van deze universele menselijke behoeften schuilgaat. Ofwel, onze behoeften vormen de motor achter al onze acties.

Wat betekent dat in de praktijk? Wel, als ik iets doe of krijg wat mijn behoeften invult, krijg ik hoogstwaarschijnlijk gevoelens die ik graag heb. Gelukkig zijn bijvoorbeeld, of blij. Vergeet daarbij niet dat het níet de andere persoon is die mijn gevoelens genereert. Het zijn de wel of niet ingevulde behoeften die dat doen. Die behoeften en die gevoelens zijn van mij, vormen naast mijn ervaringen mijn innerlijke wereld. En daar ben ik alleen verantwoordelijk voor. Jij kan mij niet blij maken of boos of verdrietig. Je kunt wel iets doen of zeggen waardoor een of meer van mijn behoeften niet worden ingevuld met als gevolg een inwendig genereren van bijbehorende gevoelens. Jij bent daarom wél de aanleiding voor hoe ik me voel, doch niet de oorzaak. Als we deze lijn volgen, betekent dat kort door de bocht gezegd dat alleen IK verantwoordelijk ben voor mijn geluk en NOOIT iemand anders. Ook jouw intieme partner, man of vrouw is niet verantwoordelijk voor jouw geluk of welzijn. Het zou mij vele uren begeleiding schelen als mensen met een relatie dit zouden kunnen en willen onderkennen. De kwaliteit van ieders leven en daardoor van hun gezamenlijke leven zal fors toenemen.

Klopt wat mij betreft. Alleen…… behoeften zijn in beginsel ‘dingen’ die ik zelf wil krijgen en ervaren. En zorgen voor iemand anders kan dan gezien worden als een strategie om een of meer van mijn eigen behoeften in te vullen? Welke dat zijn? Jij weet het of kan er in jezelf achter komen. En als je met het besef vanuit welke behoeften jij zorg gaat leveren die zorg ook geeft, zullen er gevoelens ontstaan die jij als prettig ervaart. Jij bent dan als het ware bezig met het plezier van een kindje dat eendjes voert. Rosenberg zegt daarover: “Alleen als wij vanuit besef van onze behoeften vrijwillig en op ons eigen moment bijdragen aan anderen, kunnen we spreken van het verrijken van het leven. En dat is de enige universele menselijke behoefte die naar buiten gericht is. Dan wordt geven = ontvangen.”

Hoed je voor de zorgknop. Groot of klein, maakt niet uit. Hoed jezelf ervoor. Ken je die mensen die ‘overal en nergens’ bezig zijn met zorgen voor anderen? Omdat het hóort? Omdat het moet? Met weinig of geen bewustzijn op vanuit welke eigen behoeften ze dat doen? Heb je dan ook weleens ervaren dat die mensen in overspanning of burn-out terechtkomen? Ja, zelfzorg is mensen met een zorgknop soms heel vreemd en dat leidt dan tot hun verbazing tot ingrijpende, soms desastreuze, gevolgen.

Wij mensen hebben ook een zogenaamd vrije wil gekregen. In behoeftejargon de behoefte aan autonomie. Zelfbeschikkingsrecht. Eigen bewuste keuzes maken. En dat kan je niet ongestraft langdurig veronachtzamen!

Nee hoor, integendeel. Egoïsme treedt alleen op als ik mijn behoeften ga invullen zonder dat ik rekening wil houden met de jouwe. Laat afstemmen/gezamenlijkheid nou ook een van onze universele behoeften zijn!

Jarenlang ben ik met Verbindende Communicatie actief geweest in Afrika (Kenia, Z.A. en Sierra Leone) en met name op Rusinga Island, gelegen in het Victoriameer. Ik was daar uitgenodigd door een plaatselijke welzijnswerker die een oplossing zocht voor het doorbreken van de spiraal van huiselijke geweld naar vrouwen en (wees)kinderen. In een gebied waar hiv/aids verantwoordelijk is voor het feit dat 40% van de kinderen wees is, de gemiddelde levensverwachting tussen de 26 en 36 jaar ligt, 70% van de gezinnen geen of slechts één ouder kent en waar de armoede zo groot is dat er seks geruild wordt voor vis. En daardoor wordt hiv/aids weer verspreid. Hoe duur wordt de vis betaald?

Hier had ik te maken met het voor mij bekende: Ik wil dat jij doet wat ik zeg omdat ik weet hoe het moet. Helaas is vernedering daarbij in grotere mate aanwezig dan verdraagbaar is. Weeskinderen zijn inmiddels een bijna niet te dragen belasting voor de nog functionerende gezinnen met uitwassen die ons verstand te boven gaan tot gevolg. Zelfs vanuit de lokale overheid wordt er nu gevraagd om Verbindende Communicatie te onderwijzen aan de begeleiders van de 25.000 wees- en kwetsbare, getraumatiseerde kinderen in het district Suba waar Rusinga Island is gelegen.

En het werkt!! Ook daar!! Er ontstaat besef van wat ieder voor zich kan bijdragen aan vrede in de gezinnen, in de gemeenschappen en daarbuiten. En de deelnemers aan de trainingen liepen meer dan eens 3 uur per dag om aanwezig te kunnen zijn. Wat een betrokkenheid, wat een verlangen naar andere tijden. Wat een verlangen naar vrede in zichzelf en in hun omgeving.

En die weg naar vrede is niet geplaveid met ‘goede voornemens’ doch met hard werk vanuit een innerlijk verlangen, gebaseerd op gevoelens en behoeften, om het LEVEN te verrijken.

In zijn boek: Wat je vindt mag je houden geeft Jan op een geheel eigen wijze zijn weerslag van Verbindend Communiceren en vooral gebaseerd op Nederlandse omstandigheden. Zie www.vinecoaching.nl