Het is inmiddels duidelijk dat Lactobacillen, Bifidobacteriën, Escherichia coli en Sacharomyces cerevisiae, de best onderzochte bacteriesoorten, in staat zijn tot een wijd scala van gezondheid bevorderende effecten op de gastheer. Ook is een groot aantal metabolieten, die voor deze effecten verantwoordelijk zijn, geïdentificeerd (zie tabel 1). Een preparaat op basis van metabolieten (met o.a. twee Lactobacillen en Escherichia coli) lijkt o.a. de groei van enteropathogenen te kunnen remmen, dankzij de antibacteriële activiteit van de aanwezige stoffen (metabolieten).
Tabel 1, diverse microbiële metabolieten en hun functies: Vetzuren (geproduceerd door Lactobacillen) – Remming Enterobacteriën. L.P.S. (Escherichia coli) – Immuunstimulatie. Lactase (Lactobacillen) – Lactose-vertering. Eiwitten (Escherichia coli) – Bescherming darmslijmvlies. Microcines (Bifidobacteriën) – Remming o.a. Enterobacteriën. Glucosedehydrogenase (Sacharomyces cerevisiae) – Ondersteuning van de pancreas.
Het gebruik van microbiële metabolieten, geproduceerd door probiotische bacteriecultures, is een relatief nieuwe therapievorm. Het aantal preparaten met microbiële metabolieten valt dan ook in het niet vergeleken bij de hoeveelheid ‘whole-cell’ probioticum preparaten. Dit is des te merkwaardiger als men de voordelen van het gebruik van microbiële metabolieten in ogenschouw neemt.
Standaardisatie van preparaten op basis van metabolieten
Microbiële metabolieten zijn uitstekend te standaardiseren, waardoor een constante samenstelling haalbaar wordt. De hoeveelheid metabolieten welke in-vivo door een probioticum geproduceerd kunnen worden, is van veel factoren afhankelijk en daarom vaak moeilijk voorspelbaar. De grotere en gestandaardiseerde concentratie van de preparaten op basis van microbiële metabolieten geven de arts/therapeut de mogelijkheid de toegediende dosis exact te reguleren en daarmee het positieve effect van de therapie veel beter te kunnen voorspellen.
Het therapeutisch effect van preparaten op basis van metabolieten
Microbiële metabolieten kunnen geconcentreerd worden. Dit is een groot voordeel ten opzichte van het klassieke probioticum, dat voor zijn therapeutisch effect altijd afhankelijk is van de mate waarin deze in staat is uit te groeien in de darm van de gastheer. De hoge concentratie van microbiële metabolieten biedt therapeutisch voordelen.
Steriliteit en bewaarcondities van preparaten op basis van metabolieten
Microbiële metabolieten zijn in principe steriel. Dit type preparaat hoeft veelal niet gekoeld bewaard te worden. Het gebruik van dit type preparaat onder niet-Westerse omstandigheden is daardoor eenvoudiger. Ze zijn bovendien niet afhankelijk van de vitaliteit van de bacterie welke die metabolieten produceerde. Omdat preparaten op basis van microbiële metabolieten altijd steriel zijn, kunnen ze ook veilig aan mensen met een immuundeficiëntie worden voorgeschreven.
Conclusie
De humane darmflora (microbioom) is van essentieel belang en heeft een groot aantal functies, die beïnvloed kunnen worden door de samenstelling van die darmflora te moduleren. Het microbioom is dusdanig complex dat een verantwoorde modulatie uitsluitend mogelijk is na voorafgaand laboratoriumonderzoek. Vanuit de informatie die de arts/therapeut daarna ter beschikking heeft, kan een verantwoorde behandelingskeuze worden gemaakt. Microbiële metabolieten genieten de voorkeur bij de behandeling van vormen van diarree, lactose-intolerantie en ter ondersteuning en/of stimulatie van de immuunfuncties.
Over de auteur
Dr. G.J. Jansen is sinds oktober 1991 als wetenschappelijk onderzoeker werkzaam op de disciplinegroep Medische Microbiologie van de universiteit van Groningen. In 1994 promoveerde hij op een onderzoeksproject waarin de effecten van orale therapie met Enterococcus faecalis en Escherichia coli op de werking van het humane immuunsysteem werden beschreven. Sinds die tijd houdt hij zich intensief bezig met de ontwikkeling van geavanceerde (moleculair biologische) methoden voor de analyse van de darmflora en de gastheerrespons.
