Steeds meer mensen gooien halverwege hun loopbaan het roer om. Omdat ze vastlopen, geen uitdagingen meer zien of omdat ze eindelijk hun hart gaan volgen. Journaliste Susanne Groeneveld (54) schreef er een boek over: Is dit het nou? Ze interviewde vijftien vrouwen die na hun veertigste een switch maakten en volgde uiteindelijk hun voorbeeld.
‘Achteraf’, zegt Susanne Groeneveld, ‘was jaloezie misschien wel de belangrijkste drijfveer om het boek Is dit het nou? te gaan schrijven.’ Waarbij ze wil opmerken dat ze jaloezie geen slechte eigenschap vindt. ‘Jaloezie leert je wat je zelf graag zou willen of hebben. Het wordt iets anders als jaloezie verandert in afgunst.’
Groeneveld dacht dat ze zelf al in het rijtje van vijftien vrouwen thuishoorde. Op haar 45ste herontdekte ze wat ze als kind het liefst deed: tekenen en schilderen. Ze moest daarvoor eerst van de zoldertrap vallen en een zware hersenschudding oplopen. Tijdens de revalidatie, die bijna een jaar duurde, nam ze uit verveling de kwasten en de penselen weer op. Het was, zoals ze in haar boek beschrijft, alsof er een kurk van een champagnefles knalde. De bubbels, die meer dan dertig jaar in de fles waren gehouden, mochten weer spartelen en sprankelen.
Om haar heen zag Groeneveld vrouwen die het nog rigoureuzer aanpakten: zij gooiden het roer compleet om. Een interview met een bedrijfsarts was voor Groeneveld aanleiding om er een boek over te schrijven. ‘Ze vertelde dat ze op haar spreekuur regelmatig vrouwen van veertig plus zag verschijnen met de vraag “Is dit het nou?” Vrouwen die vastliepen in het leven, alles hadden wat hun hartje begeerde, maar toch niet gelukkig waren. Toen de arts zelf die leeftijd kreeg, merkte ze dat ze tegen dezelfde hordes opliep. Ze was medicijnen gaan studeren, omdat haar ouders dat graag wilden. Maar als ze haar hart had gevolgd, was ze de handel ingegaan. Op haar vijftigste besloot ze dat alsnog te doen. Ze begon een webshop in koloniale meubelen en voelde hoe ze opbloeide.’
De arts kreeg een plek in het boek van Groeneveld. De Brabantse journaliste hoefde nauwelijks te zoeken naar interviewkandidaten. Sterker, het was haar bedoeling om twaalf vrouwen te interviewen, het werden er uiteindelijk vijftien. Ze sprak met een meubelverkoopster die kleuradviseur werd, een thuisblijfmoeder die op haar 48ste nog theaterwetenschappen ging studeren, een wijkverpleegster die een massagepraktijk begon en een bedrijfsleidster van Blokker die op haar 52ste koos voor een bestaan als kunstenaar.
Opvallend: bijna altijd ging er een moeilijke periode vooraf aan de keuze om het anders te gaan doen. Groeneveld: ‘Bij de een was dat een echtscheiding, bij de ander een ernstige ziekte, een depressie of een stevige burn-out. Periodes in het leven waarin je gaat nadenken over de vraag: wat wil ik nou eigenlijk? Word ik gelukkig van hetgeen ik doe? Wil ik dit tot aan mijn pensioen blijven doen? Hoe kan ik meer zin geven aan mijn leven? Het waren geen gemakkelijke beslissingen, maar uiteindelijk werden alle vrouwen er rijker van. Niet altijd in financieel opzicht, maar ze groeiden wel als mens.’
Volgens Groeneveld is het bijna onmogelijk om in één beroep veertig jaar – of langer – uitdagingen te blijven zien. ‘Er zijn er wel hoor. Ik ken leraren die op hun 60ste nog net zo bevlogen zijn als toen ze begonnen. Maar dat zijn uitzonderingen. Op een gegeven moment ben je uitgegroeid, zit je qua baan en qua salaris aan de top. Hoe blijf je dan gemotiveerd? Om mij heen heb ik mensen zien wegkwijnen. Het enige wat ze nog bindt aan hun werk, is het salaris. Dat hangt als een gouden ketting om hun enkels.’
Een hobby kan dan een belangrijke uitlaatklep zijn. Zoals schilderen dat was bij Groeneveld. Maar op een gegeven moment konden de uren die de journaliste doorbracht in haar atelier, toch niet meer opwegen tegen de onvrede op haar werk. ‘Ik heb jarenlang bijlages mogen maken. Prachtig werk. Maar die banen zijn als gevolg van bezuinigingen allemaal weg. Ik kwam terecht op de streekredactie, waar ik ooit was begonnen. Ik mocht weer naar gemeenteraadsvergaderingen. Nieuwsgaren is nooit mijn sterkste kant geweest. Ik schrijf liever mooie, menselijke verhalen, ik coördineer graag, maar dat was er niet meer bij. Mijn talent bleef onbenut en dat voelde heel onbevredigend. Toen er een vertrekregeling kwam bij weer een nieuwe bezuiniging, heb ik na lang dubben besloten om voor mezelf te kiezen. Niet eenvoudig met drie dochters die nog studeren, maar het was kiezen tussen wegkwijnen of alsnog gaan voor een nieuwe uitdaging.’
Groeneveld gaat in de epiloog van haar boek op zoek naar het ‘waarom’ van het willen veranderen. ‘Mensen willen iets betekenen, mensen willen geen zinloos bestaan. Als er geen uitdagingen meer zijn, als je je gaat vervelen, dan is het hoog tijd om toch eens bij jezelf te rade te gaan.’ Groeneveld haalt onder meer psychotherapeute Carien Karsten aan. Volgens haar is de oorzaak van een burn-out niet hard werken, maar niet werken met je hart. Zij zegt: ‘Mensen knappen af omdat ze hun werk als zinloos ervaren. Dan helpt het niet om het een tijdje rustig aan te doen. Daar komt de zin niet van terug.’
Hoogleraar Evelien Tonkens opperde ooit in haar column in de Volkskrant dat het goed zou zijn om iedereen zo rond zijn veertigste opnieuw de schoolbanken in te sturen. Een time-out van drie, vier jaar om een ander beroep te leren. Onbetaalbaar? Niet, als we langer doorwerken en dat is geen straf, als je doet wat je graag doet. Of zoals kleurspecialist Babs Heijnen zegt in het boek Is dit het nou?: ‘Andere vrouwen van mijn leeftijd zijn aan het afbouwen, maar ik ben pas begonnen. Ik wil nog jaren doorgaan.’ Haar grote voorbeeld is een architecte van tachtig plus, die nog steeds met veel zin werkt.
Groeneveld is ervan overtuigd dat mannen tegen dezelfde problemen opbotsen. ‘Ik kom er in elk geval genoeg tegen, die ook helemaal vastzitten, als een berg opzien tegen de vijftien jaar of zelfs meer, die ze nog moeten afleggen naar hun pensioen. Diep triest eigenlijk.’
Wat mensen tegenhoudt, is angst en dat vooral op het gebied van financiën. Dat is ook wat Groeneveld zelf het meest tegenhield. Begrijpelijk, omdat in deze tijd de banen niet voor het oprapen liggen; vooral vijftigplussers zijn moeilijk bemiddelbaar en zzp’ers worden ‘de nieuwe armen’ genoemd. Toch zijn er wel mogelijkheden. Groeneveld interviewt in haar boek ook Pit Gooskens (van bedrijfsdirecteur tot Gestalttherapeute en lifeplanner). Zij geeft tips om financiële problemen het hoofd te bieden. ‘Je kunt bijvoorbeeld je huis verkopen en kleiner gaan wonen. Wat is het belangrijkste? Je kinderen straks een grote erfenis geven of zelf weer gelukkig worden?’
Groeneveld is eerlijk. Zónder het vangnet van de WW en zonder vertrekpremie, die het pensioengat voor een deel vult, had ze de stap niet durven zetten. Ze is nu op zoek naar een nieuwe baan en zet intussen in op haar vrolijke kunst en het schrijven van levensverhalen. ‘Er zijn zeker nog dagen bij dat ik denk: help, wat heb ik toch gedaan?, maar het idee om nog tien jaar met tegenzin naar mijn werk te gaan, maakte me bijna ziek.’
Groeneveld trekt zich op aan vijftien voorbeelden. Lachend: ‘Speciaal voor dit interview heb ik mijn boek nog een keer doorgelezen. Ik heb vijftien fantastische voorbeelden. Vrouwen die het durfden en die het redden. Dat moet mij dus ook gaan lukken.’
Is dit het nou? is te koop voor 17,95 bij bol.com. Susanne Groeneveld heeft nog een kleine voorraad boeken in huis. Voor 12,50 euro stuurt ze het boek naar u toe, desgewenst met signatuur en boodschap. E-mailadres: susannegroeneveld@upcmail.nl. De website van Susanne Groeneveld heet: www.artandstories.com.
Waarom je na je veertigste het roer om durft te gooien
Veel mensen worstelen jarenlang voordat ze eindelijk het roer om durven te gooien. Angst voor onzekerheid houdt hen tegen, maar wie het roer om gooit, ontdekt vaak een leven dat veel beter bij hen past. Meer verhalen over herorientatie en levensfases lees je op PSC Magazine 2015. Meer over deze levensfase lees je op Wikipedia over de midlifecrisis.
