Het enneagram als hulpmiddel
Het enneagram is een krachtig model om de persoonlijkheid van kinderen beter te begrijpen. Via het enneagram ontdekken ouders en begeleiders sneller de talenten en valkuilen van een kind. Meer artikelen over het enneagram en persoonlijke ontwikkeling lees je in PSC Magazine 2015.
Door: Ruud van Hal
Het enneagram is een eeuwenoude visie op hoe mensen op basis van hun persoonlijkheid in verschillende types zijn in te delen. De oorsprong van het enneagram zou een paar honderd jaar na de jaartelling liggen, het exacte moment is niet bekend. Er wordt in de literatuur vanuit verschillende stromingen mee gewerkt en er worden onderdelen op een eigen manier ingevuld. Binnen christelijke kringen wordt er wisselend gedacht over deze theorie en visie in combinatie met het christelijke gedachtegoed. Als het goed gebruikt wordt, kan het een prachtig en verantwoord hulpmiddel zijn om mensen te helpen in hun kracht te komen.
Binnen de opleiding tot psychosociaal therapeut van Bureau De Roos wordt het enneagram als één van de instrumenten aangereikt om mensen te helpen de weg naar hun authentieke zelf terug te vinden. Er worden in Nederland verschillende cursussen gegeven om dit gedachtegoed te gebruiken in de begeleiding van kinderen. Omdat er ook binnen Bureau De Roos en haar opleiding behoefte is aan deskundigheid met betrekking tot het enneagram en kinderen, is Marco Nieuwenhuizen eind april jl. uitgenodigd om zijn kennis en ervaring over het enneagram met ruim dertig therapeuten te delen. Dit artikel is geen exacte weergave van de inhoud van de bijscholing.
Wat is een enneagram?
Het enneagram gaat ervan uit dat mensen in negen basistypes in te delen zijn. Iemand is nooit één type, maar het is veelal zo dat één van de negen types dominant is. Het type zegt wat over de drijfveren, talenten en valkuilen. Op de vraag of iemand als één bepaald type geboren wordt, zijn verschillende antwoorden mogelijk. Het meest voor de hand liggend is, dat het type past bij het aangeboren authentieke zelf dat ieder mens al voor de geboorte in zich heeft. Dit kan ook als aanleg beschreven worden. Of, en de mate waarin het authentieke zelf ook tevoorschijn gaat komen, is sterk afhankelijk van de omgeving en opvoeding. Veel kinderen komen door hun opvoeding en ervaringen in de “valkuil” of de ongezonde kant van het type terecht.
Het is mogelijk dat een kind zich zo aanpast aan de omgeving om aan de verwachtingen van de ander te voldoen, dat het zich vervreemdt van zijn eigen type en een ander dominant type aanneemt. Ieder kind ontwikkelt afweermechanismes of beschermingsmechanismes om te overleven, om de pijn van afwijzing niet te voelen. Veel psychische en sociale problemen van kinderen en volwassenen zijn dan ook hierop terug te voeren. Het wordt dan een zoektocht naar wie iemand werkelijk is. Er is geen onderscheid in goed of fout tussen de negen verschillende types, elk type kan ongelukkig uitvallen, wanneer de gezonde ontwikkeling stagneert.
De negen basistypes zijn onder te verdelen in doeners, voelers en denkers. Doeners zijn: Bemiddelaars, Perfectionisten, Leiders. Voelers zijn: Helpers, Winnaars, Individualisten. Denkers zijn: Optimisten, Loyalisten, Observeerders.
Bij volwassenen wordt meestal gebruik gemaakt van vragenlijsten om het type van een persoon duidelijk te krijgen. Bij kinderen lukt dit niet en kan er gebruik worden gemaakt van beschrijvingen. Wat oudere kinderen kunnen worden uitgedaagd zelf mee te zoeken naar welk type ze zijn; dit op basis van de negen beschrijvingen. Wanneer het type van het kind bekend is, wordt ook duidelijk waar de kracht en valkuil van een kind liggen. Het geeft ook duidelijkheid over hoe het beste met het kind kan worden omgegaan om vooral de kracht en talenten in het kind naar boven te halen.
Bijvoorbeeld: Hoe leert een kind? Doeners zijn auditief ingesteld en leren door te luisteren! Voelers leren door verbinding te hebben met de ander. Denkers leren door te zien.
Een ander voorbeeld: Wat is de primaire behoefte van een kind? Doeners zijn gevoelig voor discipline. Voelers zijn gevoelig voor liefde. Denkers zijn gevoelig voor structuur.
Welke emoties herken je het sterkst bij welk type kind? Doeners hebben boosheid als basisemotie. Voelers hebben onrust of bedroefd zijn als basisemotie. Denkers hebben angst als basisemotie.
Er zijn geen verkeerde emoties. Bij een ongezonde ontwikkeling slaan emoties door en dan worden deze een onderdeel van de valkuil. Valkuilen kunnen zich ontwikkelen tot psychische klachten, denk aan somberheid en angsten.
Ruud van Hal is Psychosociaal therapeut.
