Inhoudsopgave
74 PTSS-patiënten, tien sessies met en zonder pranayama
Ademwerk en trauma is het onderwerp van een gerandomiseerde studie in Frontiers in Psychiatry, die onderzocht of ademwerk, in dit geval pranayama-ademtechnieken uit de yoga, PTSS-behandeling kan versterken. 74 mensen met PTSS kregen tien sessies traumagerichte gedragstherapie, de helft met pranayama-oefeningen erbij, de andere helft zonder.
Op groepsniveau maakte het toevoegen van ademwerk geen significant verschil in de ernst van PTSS-klachten. Maar bij de mensen die de ademoefeningen goed verdroegen, zonder bijwerkingen, zag je wel een duidelijk verschil: gemiddeld 5,4 punten minder PTSS-klachten en een merkbaar hogere kwaliteit van leven vergeleken met de groep zonder ademwerk bij trauma.
De andere kant: bijwerkingen waren geen uitzondering
Wat dit onderzoek bijzonder waardevol maakt, is dat het eerlijk rapporteerde wat er misging. Van de deelnemers die pranayama deden, ondervonden 15 van hen samen 20 bijwerkingen: angst, ademnood, duizeligheid, een benauwd gevoel, hoofdpijn en nekpijn kwamen het vaakst voor. Bij één deelnemer riep een ademhoudingsoefening een flashback van verstikking op, waarna diegene stopte met de studie.
Dit is geen reden om ademwerk af te schrijven, maar wel een duidelijk signaal dat het bij traumaverwerking geen onschuldig “ontspanningsoefeningetje” is. Ademwerk bij trauma kan ook precies de reacties oproepen die je juist probeert te verwerken.
Extra risico bij somatoforme klachten
Een belangrijke bevinding: bij mensen met PTSS die daarnaast ook last hadden van somatoforme klachten, lichamelijke klachten zonder duidelijke medische oorzaak, vaak samenhangend met stress, maakten bijwerkingen de klachten juist erger, met een toename van ruim 12 punten op de PTSS-schaal bij wie een bijwerking ervoer.
Ook bleek het specifieke type ademoefening ertoe te doen: krachtige, snelle technieken zoals kapalabhati gaven bij deze groep meer problemen dan rustige, langzame varianten. De onderzoekers noemen langzamere technieken bij ademwerk en trauma dan ook als een mogelijk veiliger alternatief.
Ademwerk en trauma: geen onschuldig ontspanningsoefeningetje
Ademwerk wordt vaak gepresenteerd als een simpele, veilige manier om met stress of trauma om te gaan. Dit onderzoek laat zien dat het genuanceerder ligt: het kan helpen, maar bij traumaverwerking kan het ook precies lichamelijke sensaties oproepen die verbonden zijn met de traumatische ervaring zelf, zoals het gevoel van verstikking.
Dat is een groot verschil met bijvoorbeeld ademhalingsoefeningen tegen alledaagse stress: bij ademwerk en trauma is de context en begeleiding waarin je oefent minstens zo belangrijk als de oefening zelf.
Alleen onder begeleiding van een ervaren therapeut
Overweeg je ademwerk in combinatie met traumaverwerking? Doe dit dan onder begeleiding van een therapeut die ervaring heeft met zowel ademtechnieken als traumabehandeling, niet via een losse app of workshop zonder die achtergrond. Heb je naast PTSS ook onverklaarde lichamelijke klachten, bespreek dit dan expliciet vooraf: juist deze groep liep in het onderzoek naar ademwerk en trauma een verhoogd risico op verergering.
Merk je tijdens ademwerk sterke angst, paniek of herbelevingen op? Stop dan met de oefening en bespreek dit met je behandelaar, in plaats van door te zetten omdat het bij ademwerk en trauma nu eenmaal “erbij zou horen”.
Deze studie laat goed zien waarom ademwerk bij trauma niet zomaar vergelijkbaar is met een ademhalingsoefening tegen alledaagse stress. Bij alledaagse stress is het risico op een sterke, onverwachte reactie klein, en kun je een oefening gerust zelfstandig uitproberen. Bij traumaverwerking ligt dat anders: het lichaam heeft de traumatische ervaring letterlijk opgeslagen in fysieke sensaties, en juist ademtechnieken die het lichaam intensief activeren, kunnen die opgeslagen sensaties naar boven halen op een manier die overweldigend is zonder de juiste begeleiding.
Dat betekent niet dat ademwerk bij trauma per definitie moet worden vermeden. De onderzoekers benadrukken juist dat de groep zonder bijwerkingen wel degelijk baat had bij de combinatie van traumagerichte therapie met pranayama. Het gaat er vooral om dat de juiste voorselectie, langzame in plaats van krachtige technieken, en directe begeleiding tijdens de sessie het verschil maken tussen een waardevolle aanvulling en een averechts effect.
Voor meer achtergrond over verwante vormen van psychosociale therapie, zie de overzichtspagina over psychosociale therapie. De volledige studie naar ademwerk bij trauma en PTSS is te lezen op PubMed Central, de database van wetenschappelijke studies van de Amerikaanse National Institutes of Health.
Kortom: ademwerk bij trauma kan een waardevolle aanvulling zijn op traumagerichte therapie, maar vraagt om zorgvuldige screening vooraf, langzame technieken en begeleiding door iemand met ervaring in beide vakgebieden. Zonder die voorwaarden is het risico op een averechts effect reëel, zoals deze studie duidelijk laat zien.
Ook de aard van de bijwerkingen bij ademwerk en trauma is veelzeggend: angst, ademnood en duizeligheid lijken op het eerste gezicht simpele lichamelijke reacties, maar bij mensen met PTSS kunnen precies deze sensaties direct gekoppeld zijn aan de herinnering aan de traumatische gebeurtenis zelf. Een goede begeleider herkent dit onderscheid en kan tijdig ingrijpen, terwijl een oefening zonder toezicht dat risico niet kan opvangen.
Voor therapeuten en instellingen die ademwerk bij trauma overwegen te integreren in hun behandelaanbod, biedt deze studie een concreet handvat: begin met een zorgvuldige screening op somatoforme klachten, kies bij twijfel voor langzame ademtechnieken in plaats van krachtige varianten, en bouw altijd de mogelijkheid in om direct te stoppen zodra een cliënt tekenen van overweldiging vertoont.
